Diễn đàn Lao động - Thương binh - Xã hội
Hát đúm Hải Phòng

"Báu vật" trong đời sống tinh thần

15/07/2016 | 09:25:54
HOANHAP.VN - Đặc sắc hát Đúm...Hát Đúm, còn được gọi là hát nói, hát mở mặt là một loại hình dân ca với những làn điệu đối đáp do nhiều người tham gia, được thực hiện phổ biến trong những dịp hội, hè đầu xuân. Đây là một hình thức ca hát mang tính cộng đồng, cộng cảm, một nét hoạt văn hóa đặc trưng của cư dân ven biển Bắc Bộ, mà cái nôi là tổng Phục Lễ, huyện Thủy Nguyên, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương xưa; nay thuộc các xã Lập Lễ, Phục Lễ, Phả Lễ, Tam Hưng của huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.
Hát Đúm có xuất xứ từ hát ví ở đồng bằng châu thổ sông Hồng, xuất hiện vào khoảng thế kỷ XIII, thời nhà Trần. Đến thời nhà Mạc, thế kỷ thứ XVI, sau khi chùa Kiến Linh được tạo dựng ở Phục Lễ, hát Đúm chính thức được hát trong lễ hội tại chùa và phát triển rộng khắp vùng. Ở đồng bằng Bắc Bộ, Hải Phòng là địa phương duy nhất có hát Đúm, lớn nhất là Thủy Nguyên, Đồ Sơn và Cát Hải, tiêu biểu nhất là Hội hát Đúm xã Phục Lễ, huyện Thủy Nguyên. Bên cạnh đó, các địa phương khác cũng có hát Đúm như An Hải, Kiến Thụy…


Các cụ già ngoài 80 tuổi ở Phả Lễ và Phục Lễ cho biết: Từ khi còn nhỏ tuổi các cụ đã theo người lớn tuổi đi nghe hát Đúm. Những canh hát Đúm có khi kéo dài nhiều ngày mà vẫn đầy sức quyến rũ các chàng trai, cô gái Tổng Phục. Bà Phạm Thị Đáng, nghệ nhân hát Đúm huyện Thủy Nguyên kể: Hát Đúm có từ lâu đời, ngay từ khi tổ tiên họ Đinh xuống vùng bãi bồi ven sông Bạch Đằng để quai đê lấn biển. Tương truyền rằng khi người dân đổ về đây khai hoang lập ấp, trên bến dưới thuyền rất đông. Ban ngày họ lao động vất vả cực nhọc, tối đến trai gái túm năm tụm ba thành từng nhóm để hò hát giao duyên cho lạc quan tinh thần, thế là thành lệ. Trước đây, thường là sau các vụ gặt hái xong, vào những đêm trăng thanh gió mát, trai gái lại rủ nhau đi hát Đúm. Nhưng sau này, chỉ có dịp Tết mới tổ chức. Vì trai làng phải đi làm ăn xa, Tết mới về. Còn gái làng thì làm lụng vất vả quanh năm, để giữ gìn sắc đẹp họ phải bịt khăn, nên ngày thường trai gái gặp nhau khó nhận biết, chỉ có ngày hội đi hát người con gái mới mở khăn để bạn hát nhìn thấy dung nhan. Do vậy, tập quán hát Đúm cũng là tục lệ mở khăn của các cô gái.

Khôi phục và phát triển

Cũng giống như nhiều loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian khác, hát Đúm cũng trải qua những biến cố, thăng trầm. Từ nửa cuối thế kỷ 20, do nhịp sống hối hả, sôi động với nhiều phương tiện hiện đại thanh niên xa rời văn hóa dân gian truyền thống, hát Đúm dần trở nên “lỗi nhịp”, nhịp điệu chậm rãi, đều đều của hát Đúm khó hòa vào nhịp sống sôi động của thanh niên trong thời hiện đại. Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, hát Đúm chỉ còn duy nhất ở Thủy Nguyên.

Trải qua thời gian cho đến nay, hát Đúm đã dần tìm lại những nét nguyên sơ và phát triển. Nhân dân Thủy Nguyên xem hát Đúm như một "báu vật" trong đời sống tinh thần. Hát Đúm, hình thức nam nữ đối đáp như lối hát giao duyên. Theo truyền thống, lời của hát Đúm chủ yếu thuộc hai thể loại chính là lục bát và song thất lục bát, đa dạng về làn điệu như trống quân, cò lả, quan họ… Mỗi cuộc hát có trình tự thường là gặp gỡ, hát chào, hát mừng, hát hỏi, hát mời trầu, hát cưới, kết thúc là hát tiễn, hát ra về. Hát Đúm gắn liền với lễ hội "mở mặt" của thiếu nữ ở Tổng Phục. Những cô gái đang tuổi trăng tròn, đôi má ửng hồng hé dần ra sau tấm khăn che mặt, rạng rỡ nét xuân quê, cất giọng hát tha thiết vấn bên trai, rồi lại đến lượt bên trai vấn, bên gái đáp…

Có những cô gái, chàng trai say sưa hát từ mờ sáng cho tới đêm khuya, không ít cặp đã nên duyên chồng vợ đến "đầu bạc răng long" vì yêu mến tài hát của nhau. Những ngày đầu xuân này, trước sân đình làng Phục Lễ, bao tài danh hát Đúm quanh vùng, khách thập phương và trai thanh gái tú đến, xem hội gặp gỡ, làm quen, cùng nhau nghe hát. Trai gái hẹn hò, trao nhau miếng trầu, chén nước rồi thi hát. Những đôi đang tuổi thanh xuân đến những cặp liền anh liền chị, các vị trung niên, cao tuổi đều cất giọng mượt mà vấn nhau. Cứ thế, suốt ngày hội, miếng trầu trao gửi, khóe mắt tình tứ vấn đối hát Đúm. 


Một cặp đang độ xuân xanh đã kín đáo bày tỏ tình cảm, khát vọng sống trong những lời "hát gặp" đầu tiên: Nam: "Bây giờ kì ngộ tương phùng/ Bõ công ao ước trông mong xa gần/ Gái trai sống ở cõi trần/ Lẽ nào bỏ phí cái xuân cho đành". Nữ: "Đêm qua gió mát trăng thanh/ Nhớ ai em những năm canh thở dài/ Ước gì có được những ngày/ Được gần người ấy lòng này mới yên". Cụ Nguyễn Thị Đáy ở thôn Bấc, xã Phục Lễ là một nghệ nhân cao tuổi nổi tiếng cả một vùng về hát Đúm. Dù đã ngoài 80 tuổi cụ vẫn cất giọng hát trôi chảy vanh vách từng lời, khuôn mặt bừng sáng như nhớ lại tuổi thanh niên xa xưa: "Nhớ người hội hát xuân xưa/ Để thương tím cả những mùa heo may/ Mừng vui gặp lại xuân này/ Những lời tha thiết cầm tay hẹn hò…". Hiện nay, những người như cụ Đáy không còn nhiều nhưng các cụ đang có ước muốn truyền "lửa" cho con cháu. Điều này lý giải vì sao hát Đúm lại có sức sống lâu bền đến thế! Trải qua thời chiến cũng như thời bình, những nghệ nhân cao tuổi trong vùng đã kì công sưu tầm, ghi chép lại lời các câu hát Đúm rất mộc mạc. Sau đó, tất cả cùng thống nhất biên soạn, hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng "tam sao thất bản" các câu hát, rồi truyền lại cho con cháu từ đời này qua đời khác.

Theo ông Phạm Văn Mai, Chủ tịch UBND xã Phục Lễ thì hát Đúm thu hút sự chú ý và niềm đam mê của đông đảo nhân dân địa phương và các xã lân cận. CLB hát Đúm của xã cùng nhau luyện tập với nhiều làn điệu truyền thống và làn điệu mới. Những năm trước, xã tổ chức hội thi tại sân chùa Phục Lễ. Nay, xã chuyển địa điểm sang  sân UBND xã để đáp ứng nhu cầu của đông đảo nhân dân về dự hội. Hội thi có sự tham dự của nhiều thế hệ, người cao tuổi, thanh niên và các cháu thiếu nhi. Huyện Thủy Nguyên, vùng đất của nhiều lễ hội truyền thống, đặc biệt là hội thi hát Đúm đầu Xuân được tổ chức từ mồng 4 đến mồng 10 tháng Giêng của người dân Tổng Phục (gồm các xã Phục Lễ, Phả Lễ, Lập Lễ, Tam Hưng). Đây là lễ hội có truyền thống từ xa xưa, được duy trì đến tận ngày nay trong niềm đam mê không chỉ của các nghệ nhân có tuổi, mà cả ở lớp thanh, thiếu niên.


Ông Phùng Văn Mạnh, Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thông tin huyện Thủy Nguyên cho biết: Từ năm 2013, Trung tâm phối hợp với UBND các xã có di sản hát Đúm gốc khôi phục và tổ chức chung kết Hội thi hát Đúm huyện Thủy Nguyên; thường lệ diễn ra vào chiều mồng 5 tháng Giêng hằng năm. Địa điểm tổ chức được luân phiên giữa các xã có truyền thống hát Đúm. Qua 3 năm tổ chức, hội thi có sự mở rộng về quy mô và thành phần tham dự theo từng năm. Hội thi chung kết hát Đúm năm nay được tổ chức tại xã Lập Lễ với các đội thi đến từ 5 xã Phục Lễ, Lập Lễ, Tam Hưng, Phả Lễ và Ngũ Lão. Qua đó, góp phần quảng bá văn hóa địa phương, tạo thêm không gian và điểm nhấn văn hóa thu hút khách du lịch. Cùng với hát Đúm, hội hát Đúm là nét đẹp văn hóa đặc sắc của người dân địa phương trong dịp đầu năm mới; đây cũng là một trong những lễ hội Xuân tiêu biểu nhất của huyện.

Cũng theo ông Mạnh, việc tổ chức hội thi nhằm thực hiện mục tiêu của huyện khôi phục, giữ gìn và phát huy hát Đúm, đến năm 2020 tổ chức được lễ hội hát Đúm tổng Phục Lễ xưa theo Nghị quyết 26 của Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Thủy Nguyên về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn. 

Để phát huy lễ hội hát Đúm, một truyền thống văn hóa đặc sắc của địa phương, các cấp ủy Đảng, chính quyền huyện Thủy Nguyên đã có chủ trương, biện pháp khôi phục lại truyền thống và coi nó như một "báu vật". Các đồng chí lãnh đạo xã Phục Lễ cho biết: Hằng năm, xã tổ chức lễ hội hát Đúm vào dịp đầu năm trước cửa ngôi đình lớn nhất trong vùng. Cả 3 xã Phục Lễ, Phả Lễ và Lập Lễ đều có các đoàn hát từ già, trẻ, gái, trai cùng giao lưu, say sưa thi hát cả ngày lẫn đêm. Trong cuộc thi, ban giám khảo chính là các cụ của 3 xã. Bởi chỉ có các nghệ nhân cao tuổi mới đủ trình độ "chuyên môn" làm trọng tài trong cuộc thi hát Đúm. Hát Đúm quý như vậy nhưng những người tâm huyết với hát Đúm cũng còn nhiều băn khoăn. Người biết hát và hát hay phần lớn đã ở lớp tuổi cao. Lớp trẻ không hào hứng, nên tham gia quá ít. Hiểu được điều này, chính quyền các xã đã có nhiều phương án, chính sách đào tạo, bồi dưỡng lớp trẻ để lễ hội hát Đúm được bảo tồn và phát triển.

Trung tâm Du lịch Trải nghiệm Việt Link hiện đang đưa du lịch trải nghiệm hát Đúm vào chương trình hoạt động từ năm 2016 với mong muốn bảo tồn và gìn giữ một nét đẹp văn hóa dân gian độc đáo nghệ thuật hát Đúm cho thế hệ trẻ địa phương và giới thiệu rộng rãi đến mọi miền đất nước và quốc tế. Vừa qua, Trung tâm Du lịch Trải nghiệm Việt Link đã phối hợp với Đảng ủy, Ủy Ban Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc cùngcác ban, ngành liên quan xã Phục Lễ, Huyện Thủy Nguyên, thành phố HảiPhòng tổ chức thành công Kế hoạch khảo sát phục vụ đề án tuyên truyền, quảng bá nghệ thuật hát Đúm...

Với những nét tinh hoa của nghệ thuật hát Đúm, với những mong muốn của các bậc tiền bối đi trước cũng như quyết tâm khôi phục và phát triển của Lãnh đạo huyện Thủy Nguyên và đồng hành cùng là những con người nhiệt huyết với cái tâm trong sáng của Trung tâm Du lịch trải nghiệm Việt Link chúng ta tin rằng nghệ thuật hát Đúm Hải Phòng sẽ sớm được lan tỏa mạnh mẽ trong nước và cả nước ngoài.
 

Các tin khác

Vụ án tai nạn giao thông ở huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau: Luật sư đã đi đến tận cùng của sự thật

Vụ án tai nạn giao thông ở huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau: Luật sư đã đi đến tận cùng của sự thật

HOANHAP.VN - Vụ án vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ (GTĐB) xảy ra tại huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau, đã qua 3 phiên tòa sơ thẩm nhưng vẫn chưa có điểm dừng, trong đó, 2 lần đại diện Viện kiểm sát đề nghị hoãn phiên tòa và xin rút hồ sơ để tiếp tục làm rõ những tình tiết quan trọng của vụ án. Đây là vụ án được dư luận người dân ở địa phương rất quan tâm (Hoanhap ngày 13/9/2018 đã phản ánh).

“Trải nghiệm Bóng tối” mang nhà tuyển dụng tới gần hơn với người khiếm thị

“Trải nghiệm Bóng tối” mang nhà tuyển dụng tới gần hơn với người khiếm thị

HOANHAP.VN - “Trải nghiệm Bóng tối” là sự kiện được Samaritan’s Purse Việt Nam tổ chức ra nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về năng lực của người khiếm thị, mở rộng cơ hội việc làm cho họ và cơ hội tuyển dụng cho các tổ chức, doanh nghiệp.

Nỗi niềm của một Nhà Giáo!

Nỗi niềm của một Nhà Giáo!

HOANHAP.VN - Nhân chuyến công tác các tỉnh Tây nguyên, tình cờ trong lúc dừng chân nghỉ uống nước trên trục đường 14 đoạn qua xã Trường Xuân, huyện Đăk Song tỉnh Đắk Nông, nghe câu chuyện bàn tán về ông thầy từ mấy người bán quán dọc đường. Do trí tò mò của nghề nghiệp tôi mạnh dạn hỏi các chị: Ông Thầy mà các chị nói chuyện ấy tên gì và ở đâu? Thì được các chị trả lời: Ông ấy là Thầy Nguyễn Nhân Hùng nhà cách đây chừng 2 km. Thế là tôi tìm đến nhà Thầy Nhân Hùng. Rất may được gặp cả Thầy và Cô ở nhà. Cuộc gặp tình cờ, đột xuất sau khi tôi giới thiệu tư cách cá nhân Thầy, Cô đon đả chào mời.

Thể thao   
Chế độ đối với huấn luyện viên, vận động viên thể thao

Chế độ đối với huấn luyện viên, vận động viên thể thao

Chính phủ vừa ban hành Nghị định quy định một số chế độ đối với huấn luyện viên, vận động viên thể thao trong thời gian tập trung tập huấn, thi đấu.

Nỗi niềm của một Nhà Giáo!

Nỗi niềm của một Nhà Giáo!

HOANHAP.VN - Nhân chuyến công tác các tỉnh Tây nguyên, tình cờ trong lúc dừng chân nghỉ uống nước trên trục đường 14 đoạn qua xã Trường Xuân, huyện Đăk Song tỉnh Đắk Nông, nghe câu chuyện bàn tán về ông thầy từ mấy người bán quán dọc đường. Do trí tò mò của nghề nghiệp tôi mạnh dạn hỏi các chị: Ông Thầy mà các chị nói chuyện ấy tên gì và ở đâu? Thì được các chị trả lời: Ông ấy là Thầy Nguyễn Nhân Hùng nhà cách đây chừng 2 km. Thế là tôi tìm đến nhà Thầy Nhân Hùng. Rất may được gặp cả Thầy và Cô ở nhà. Cuộc gặp tình cờ, đột xuất sau khi tôi giới thiệu tư cách cá nhân Thầy, Cô đon đả chào mời.

Du lịch   
Bãi Ông Lang - “Maldives” của Phú Quốc sắp có gì đặc biệt?

Bãi Ông Lang - “Maldives” của Phú Quốc sắp có gì đặc biệt?

HOANHAP.VN - Nếu như Bãi Sao đẹp nổi tiếng với dáng cong thoải tựa vầng trăng; Bãi Trường là khu phức hợp du lịch lớn nhất trên đảo... thì Bãi Ông Lang sẽ là lựa chọn tuyệt vời cho những ai muốn tìm về nơi tĩnh lặng để khám phá vẻ đẹp hoang sơ của tự nhiên.

Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp

Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp

HOANHAP.VN - Mục tiêu phát triển BHXH trong những năm tới là tăng nhanh diện bao phủ đối tượng tham gia BHXH, phấn đấu đến năm 2020 có khoảng 50% lực lượng lao động tham gia BHXH. Theo dự báo đến năm 2020, lực lượng lao động đạt khoảng 58 triệu người, như vậy mục tiêu đặt ra là có khoảng 29 triệu người tham gia BHXH, trong đó BHXH tự nguyện có khoảng 3 triệu người.

Dấu ấn Việt Nam tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 33

Dấu ấn Việt Nam tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 33

Tối 15/11, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc và Phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã về đến Hà Nội, kết thúc tốt đẹp chuyến tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 33 và các hội nghị cấp cao liên quan theo lời mời của Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long.

Cơ quan ngôn luận của Hiệp hội Doanh nghiệp của Thương binh và Người khuyết tật Việt Nam

Tổng biên tập: Nguyễn Ngọc Quyết

Địa chỉ: Tầng 9 Toà nhà Công nghệ cao - số 4 Vũ Thạnh, Đống Đa, Hà Nội.

Điện thoại: 024.32003150 Fax: 024.32247585

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 93/GP-BTTTT cấp ngày 6/3/2017