Đầu tư công: Vai trò lớn nhưng hiệu quả chưa cao

2019-09-03 11:03:13
HOANHAP.VN - Ở Việt Nam, đầu tư của khu vực Nhà nước hiện chiếm khoảng 40% tổng đầu tư của toàn xã hội, 60% còn lại là tư nhân trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Vì thế vai trò của Nhà Nước luôn giữ một vị trí quan trọng trong mọi hoạt động của nền kinh tế.

Nguồn lực Nhà nước chiếm vị trí quan trọng

Đầu tư công là một trong những chính sách phát triển kinh tế - xã hội rất quan trọng của bất cứ Nhà nước nào, đặc biệt có ý nghĩa đối với những quốc gia đang trong giai đoạn chuyển đổi và phát triển kinh tế thị trường như Việt Nam. Tuy nhiên, việc xác định các mục tiêu và định hướng phát triển đầu tư công theo hướng nào, quy mô đến đâu là phù hợp, có đáp ứng được yêu cầu phát triển trong thực tế hay không thì tùy thuộc rất lớn vào quyết định của các nhà hoạch định chính sách trong từng hoàn cảnh, từng thời điểm của mỗi quốc gia. Chính sách phát triển đầu tư công trong thời gian qua chủ yếu theo hướng đáp ứng các mục tiêu công cộng hơn là mục tiêu lợi nhuận Luật Đầu tư công được Quốc hội thông qua năm 2014 định nghĩa: Đầu tư công là hoạt động đầu tư của nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Nguồn vốn để tài trợ cho các hoạt động đầu tư công bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu chính quyền địa phương, vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn đầu tư từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách nhà nước, các khoản vốn vay của ngân sách địa phương để đầu tư.

Nguồn vốn để tài trợ cho các hoạt động đầu tư công bao gồm: Vốn ngân sách Nhà nước (NSNN): NSNN là hệ thống quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn tài chính của xã hội để tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ nhà nước nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước. NSNN được hình thành từ các khoản thu thuế, phí và lệ phí. Trong đó thuế là: Khoản thu chiếm tỷ trọng lớn nhất tại hầu hết các quốc gia trên thế giới, không phân biệt chế độ chính trị. Khoản thu này được xây dựng trên cơ sở trao đổi nghĩa vụ giữa công dân với Nhà nước.

Vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu chính quyền địa phương và tín dụng Nhà nước: Vốn tín dụng Nhà nước là các khoản nợ phát sinh từ các khoản vay trong nước, nước ngoài, được phát hành, ký kết nhân danh Nhà nước, nhân danh Chính phủ hoặc các khoản vay khác do Bộ tài chính ký kết, phát hành, uỷ quyền phát hành theo quy định của Pháp luật.

Vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn đầu tư từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách nhà nước, các khoản vốn vay của ngân sách địa phương để đầu tư. ODA là nguồn vốn hỗ trợ chính thức từ bên ngoài bao gồm các khoản viện trợ và cho vay với điều kiện ưu đãi. ODA được hiểu là nguồn vốn dành cho các nước đang và kém phát triển được các cơ quan chính thức hoặc cơ quan thừa hành của Chính phủ hoặc các tổ chức liên Chính phủ, các tổ chức phi Chính phủ tài trợ.

Theo cách tiếp cận này, đầu tư công được coi là đầu tư của khu vực Nhà Nước hay mọi hoạt động sử dụng nguồn lực của nhà nước để đầu tư đều được coi là đầu tư công. Theo đó, đầu tư của Chính phủ và đầu tư của doanh nghiệp nhà nước được coi là đầu tư công. Theo quan niệm này, rất khó để giải thích được các dự án đầu tư theo hình thức BOT, BTO, BT, PPP… có phải là đầu tư công hay không.



Hiệu quả dự án đầu tư công chưa cao

Theo báo cáo kết quả kiểm toán năm 2018 của Kiểm toán Nhà nước, hầu hết các dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi thì hiệu quả sử dụng chưa tương xứng, chất lượng công trình chưa cao, công nghệ chưa thực sự tiên tiến, chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư; các định mức, đơn giá vật tư đặc thù quá cao, tổng mức đầu tư thay đổi nhiều lần, giải ngân chậm.

Cụ thể, việc đàm phán, ký kết Hiệp định vay vốn gặp những ràng buộc bất lợi dẫn đến phải chỉ định thầu cho nhà thầu nước ngoài như dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông (Hà Nội) phải chỉ định thầu cho nhà thầu Trung Quốc 13.751 tỷ đồng chiếm 77%tổng mức đầu tư.

Còn dự án xây dựng tuyến đường sắt đô thị số 1 TP Hồ Chí Minh, tuyến Bến Thành - Suối Tiên thì phải sử dụng hàng hóa, dịch vụ có nguồn gốc từ Nhật Bản từ 30% trở lên, nhà thầu chính phải là nhà thầu Nhật Bản.

Đáng lưu ý, dự án này còn đàm phán nhiều điều khoản bất lợi trong hợp đồng như thay đổi tỷ lệ thực hiện bảo lãnh thực hiện hợp đồng từ 10% xuống 5% và trong bảo hành từ 10% xuống 3%; thay đổi tỷ lệ giữ lại khi thanh toán từ 10% xuống 5%; cho phép nhà thầu đưa ra yêu cầu về chi phí khi gia hạn thời gian thực hiện hợp đồng, chấp thuận đơn giá nếu phải gia hạn tiến độ...

Báo cáo kiểm toán còn chỉ ra, tình trạng nhiều dự án điều chỉnh quy mô, giá trị điều chỉnh lớn so với phê duyệt lần đầu. Riêng Bộ Giao thông Vận tải có tới 27/42 dự án điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư 122.352 tỷ đồng và 97,27 triệu USD; dự án nâng cao an toàn cầu đường sắt trên tuyến Hà Nội – TP Hồ Chí Minh điều chỉnh 3 lần, tăng 6.812 tỷ đồng (tương đương 275,61%); dự án xây dựng tuyến đường sắt đô thị số 1 TP Hồ Chí Minh, tuyến Bến Thành - Suối Tiên điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư 29.937,6 tỷ đồng (tương đương 172,2%).

Bên cạnh đó, còn tình trạng điều chỉnh dự án có các tiêu chí quan trọng quốc gia khi chưa báo cáo Thủ tướng Chính phủ để xem xét và chỉ đạo xin chủ trương của Quốc hội. Đơn cử, dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông, Bộ Giao thông Vận tải lập, thẩm định, phê duyệt điều chỉnh dự án, điều chỉnh tổng mức đầu tư từ 8.770 tỷ đồng lên 18.001,6 tỷ đồng (tăng 9.231,6 tỷ đồng, tương đương 205,27%) khi chưa báo cáo Thủ tướng Chính phủ để xem xét và chỉ đạo xin chủ trương của Quốc hội về việc điều chỉnh dự án đầu tư...

Theo một số chuyên gia kinh tế thì đầu tư công là hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro. Thời gian kể từ giai đoạn bắt đầu thực hiện đầu tư cho đến khi nhận được kết quả đem lại lợi ích kinh tế xã hội phải kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định. Do đó hoạt động đầu tư thường chịu nhiều ảnh hưởng của điều kiện khách quan như thiên tai, dịch bệnh… những thay đổi về kinh tế, chính trị, xã hội.

Tuy nhiên, không thể vì lý do đó mà quản lý dự án yếu kém, buông lỏng quản lý hoạt động đầu tư dẫn đến nguồn chi phí khá lớn, nguồn vốn phải nằm ứ đọng trong suốt quá trình đầu tư và làm cho ngân sách Nhà Nước sẽ bị thiệt hại.

True Natural – Tinh hoa Đông y Việt Nam

Với mong muốn tạo nên những giá trị sức khỏe dựa trên nền tảng bền vững của Đông y, vì khao khát đem tới một chất lượng cuộc sống trọn vẹn hơn. Hôm nay (04/07/2020) tại Hà Nội, Doanh nhân – CEO Phan Minh Huyền quyết định giới thiệu thương hiệu True Natural – tinh hoa Đông y Việt đến đông đảo mọi người.
2020-07-04 22:23:55

Hội Người mù tỉnh Nam Định đẩy mạnh hoạt động chăm sóc, nâng cao đời sống hội viên

Trong 6 tháng đầu năm 2020, mặc dù gặp rất nhiều khó khăn do dịch bệnh Covid-19, Hội Người mù tỉnh Nam Định đã thực hiện nghiêm giãn cách xã hội, chủ động phòng tránh, đảm bảo an toàn tuyệt đối. Đồng thời, các cấp Hội đều tập trung củng cố tổ chức, tích cực tạo việc làm, đưa hoạt động chăm sóc người mù đi vào chiều sâu.
2020-07-04 19:56:28

Đà Nẵng: Khẩn trương khắc phục đường cho người khuyết tật xuống bãi biển

Sau ý kiến của ông Bùi Văn Tuấn về việc đường xuống bãi biển Đà Nẵng dành cho người khuyết tật bị hư hỏng không sử dụng được, khi ý kiến này được đăng trên trang quản lý đô thị, chính quyền Đà Nẵng đã cho sửa chữa ngay để trả đường xuống biển dành cho những du khách sử dụng xe lăn.
2020-07-04 09:20:48

Đoàn đại biểu “Hành trình Đỏ” tỉnh Kiên Giang năm 2020 viếng nghĩa trang liệt sĩ tỉnh.

Để tiếp nối chuỗi các sự kiện trong chương trình “Hành trình Đỏ” lần thứ VIII năm 2020 tại tỉnh Kiên Giang, mới đây, đoàn đại biểu “Hành trình Đỏ” đã tổ chức viếng nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Kiên Giang.
2020-07-03 23:34:26

Khởi công xây dựng "Ngôi nhà khăn quàng đỏ" tại xã Nga Trường, huyện Nga Sơn

Sáng ngày 16/6/2020, Ban thường vụ Huyện đoàn và Hội đồng đội huyện Nga Sơn phối hợp với công ty xi măng Long Sơn, Đoàn xã Nga Trường tổ chức lễ khởi công xây dựng "Ngôi nhà khăn quàng đỏ" cho gia đình em Mai Thị Phúc, học sinh lớp 3A, Trường tiểu học xã Nga Trường.
2020-07-03 22:34:56

Thanh Hoá: Trao tặng 25 xe lăn cho người khuyết tật tại huyện Nga Sơn

Mới đây, Hội Bảo trợ Người tàn tật và Trẻ mồ côi huyện Nga Sơn phối hợp với Quỹ Vì trẻ em khuyết tật Việt Nam và Hội Bảo trợ Người tàn tật và Trẻ mồ côi tỉnh Thanh Hóa tổ chức trao tặng 25 xe lăn trị giá trên 37 triệu đồng cho người khuyết tật tại huyện Nga Sơn. Đây là đợt đầu tiên trong năm 2020 sau dịch bệnh covid-19 các đối tượng người khuyết tật trong huyện được nhận hỗ trợ trao tặng xe lăn.
2020-07-03 22:31:58
Đang tải...