GS Trần Thanh Vân: Cần một "khoán 10" trong khoa học

2019-07-30 08:04:14
Việt Nam có nhiều huy chương Olympic quốc tế, nhiều học sinh giỏi quốc gia, nhưng nghiên cứu khoa học, kể cả khoa học cơ bản vẫn chưa phát triển, chưa có các nhà khoa học “made in Vietnam” tầm cỡ quốc tế. Vậy đâu là gốc của vấn đề? Làm thế nào để giải quyết bài toán này trong bối cảnh cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0 đang đến rất gần? PV Tiền Phong vừa có cuộc trao đổi với GS Trần Thanh Vân, Chủ tịch Tổ chức Gặp gỡ Việt Nam nhân chuyến GS về nước trao học bổng Odon Vallet cho học sinh, sinh viên Việt Nam.

G.S Trần Thanh Vân

Thưa ông, nghiên cứu khoa học của Việt Nam chưa thực sự lôi cuốn được người trẻ tham gia. Làm sao để khuyến khích người trẻ nghiên cứu khoa học, thưa ông?


Chúng tôi luôn mong muốn, khuyến khích người trẻ tham gia nghiên cứu khoa học. Ở Quy Nhơn, Tổ chức Gặp gỡ Việt Nam đã thành lập trung tâm khám phá khoa học, những người trẻ có thể đến đó nghiên cứu, nói chuyện với các nhà khoa học. Theo tôi, không cần phải đợi đến khi là sinh viên mà từ bậc tiểu học đã có thể cho các em chạm tay đến khoa học. Chúng ta phải lo ngay từ lúc trẻ. Từ các thí nghiệm đơn giản, dễ làm, rồi dần dần học sinh có thể đi sâu vào nghiên cứu khoa học theo từng ngành.

Ở các trường tiểu học, THCS, nhất là các thành phố lớn, có thể thành lập các câu lạc bộ nghiên cứu khoa học. Tuy chỉ là những nhóm nhỏ nhưng cũng bắt đầu hình thành niềm đam mê trong trẻ. Thành lập các câu lạc bộ khoa học cũng là phù hợp với điều kiện còn khó khăn của Việt Nam hiện nay để thu hút học sinh đến với nghiên cứu khoa học và thích đến trường.

Với sinh viên thì sao, thưa ông?

Ở Việt Nam, có ít phòng thí nghiệm để sinh viên có thể học hỏi trực tiếp, nên cũng hạn chế sinh viên nghiên cứu khoa học. Một trong những ngành mà sinh viên mong muốn và rất tò mò muốn khám phá là ngành vật lý thiên văn thì ở Việt Nam không có trong chương trình đào tạo. Từ câu chuyện này có thể thấy chúng ta cần phải thay đổi.

Theo ông, phải thay đổi như thế nào?


Giống như tất cả mọi lĩnh vực, nghiên cứu khoa học cũng thế. Sinh viên đi theo thầy. Quan trọng là những người thầy có truyền ra được ngọn lửa đam mê không. Không phải học sinh, sinh viên chỉ đi học kiến thức ở thầy, mà đạo đức, lối sống của thầy hết sức quan trọng. Chính điều này đưa các em đến sự kính trọng đối với khoa học. Không thể kêu gọi sinh viên đi theo khoa học nếu như họ thấy trong khoa học có những chuyện không tốt, những chuyện giả dối. Như mọi lĩnh vực, thầy hay lãnh đạo phải làm sao tạo ra được sự ngưỡng mộ, thu hút. Sự ngưỡng mộ đó sẽ đưa các em một ngọn lửa đam mê. Năm 1993, tôi gặp Đàm Thanh Sơn, lúc đó anh mới xong luận án. Giờ, anh là ngôi sao sáng của thế giới.

Chúng ta cần những ngôi sao sáng là các nhà khoa học Việt Nam đang ở nước ngoài như GS Đàm Thanh Sơn. GS gặp gỡ các em, đưa các em đến với sự đam mê khoa học. Bởi bản thân GS là ngọn lửa để truyền cảm hứng khoa học. Không có gì thiết thực hơn là người trẻ được nhìn thấy người thật, việc thật.

Nhưng muốn như vậy, thật sự phải có sự hy sinh của các nhà khoa học. Học sinh, sinh viên ngưỡng mộ các nhà khoa học đó đã là một thành công.

Nhưng các nhà khoa học nổi tiếng của Việt Nam đa số ở nước ngoài, trong nước rất ít. Thật khó để học sinh, sinh viên được tiếp xúc với các nhà khoa học bằng xương bằng thịt ?

Cũng phải. Với cơ chế như của Việt Nam hiện nay thật khó để các nhà khoa học có thể toàn tâm toàn ý nghiên cứu, sáng tạo. Tiến sĩ mà lương như hiện nay làm sao các nhà khoa học sống nổi. Có thực tế, các nhà khoa học cần được sống trong môi trường khoa học, họ không phải thường trực nỗi lo cơm áo gạo tiền. Tôi đã từng tiếp xúc với một nhà khoa học nước ngoài. Ngay cả lúc ăn, họ cũng không để tâm xem mình đang ăn gì mà chỉ chú tâm nói về vấn đề khoa học họ đang nghiên cứu.

Còn tại Việt Nam, họ vừa làm khoa học, vừa phải làm thêm việc khác để sống thì làm sao có điều kiện để phát triển chuyên môn? Lương tiến sĩ không bằng lương của thư ký một doanh nghiệp thì làm sao họ tập trung cho khoa học được. Nên những thành tựu trong quá khứ của họ sẽ mai một dần.

Tôi nói thật, các nhà khoa học không đòi hỏi phải có hàng trăm triệu hay hàng triệu đô la để sống. Họ chỉ cần có đủ điều kiện sống để phát huy khả năng nghiên cứu khoa học. Đừng bắt họ sống tự túc. Họ không sống được như thế. Họ phải được sống trong đam mê khoa học. Điều khó của chúng ta là ở đấy. Cần phải có cơ chế để các em được phát triển. Trong đó có vấn đề lương bổng. Làm sao để các nhà khoa học được sống trong bầu không khí khoa học là một vấn đề. Singapore là một nước nhỏ, dân số thấp nhưng khoa học của họ như thế nào? Trước kia họ cũng nghèo, còn nghèo như mình nhưng họ đã có được sự phát triển như ngày hôm nay là từ đâu?

Thực ra các lãnh đạo của chúng ta đều biết điều này. Nhưng cần một cơ chế, cần một chính sách đủ mạnh để thay đổi. Còn tiềm năng nghiên cứu khoa học của Việt Nam là rất lớn. Chính sách mới phải đủ mạnh như "khoán 10" trong nông nghiệp những năm 80 của thế kỷ trước. Nhiều khi phải mạnh dạn thay đổi 100%. Tuy nhiên, cũng phải nói sự phát triển luôn luôn tùy ở người lãnh đạo. Nếu người lãnh đạo tâm huyết, đam mê với khoa học thì những người làm việc với họ sẽ được kéo theo.

Cảm ơn ông.

“Cần một cơ chế, cần một chính sách đủ mạnh để thay đổi. Tiềm năng nghiên cứu khoa học của Việt Nam là rất lớn. Chính sách mới phải đủ mạnh như khoán 10 trong nông nghiệp những năm 80 của thế kỷ trước. Nhiều khi phải mạnh dạn thay đổi 100%”.

GS Trần Thanh Vân

Trường chuyên là một hệ thống tốt, không nên bỏ!

“Tôi nghĩ trường chuyên là hệ thống tốt. Tôi nghe nói có ý định bỏ trường chuyên. Tuy nhiên, theo tôi, con người không giống nhau, mỗi người có ý tưởng, năng lực khác nhau. Những học sinh ưu tú phải được chúng ta giúp đỡ để các em đi đến đích nhanh hơn, không thể đặt tất cả mọi người trên vị trí giống nhau. Ngày xưa chúng ta đã có lớp cử nhân tài năng. Những con người trong lớp cử nhân tài năng đó đã có những thành tựu đóng góp cho Việt Nam. Bỏ hoàn toàn lớp cử nhân tài năng là không tốt. Cần phải làm có cái bền vững, để phát triển lâu dài” - GS Trần Thanh Vân nói.

Hapro, cung cấp sản phẩm an toàn đến ngôi nhà của bạn.

Ngày 06/12/2019, Sở Công thương tỉnh Yên Bái đã phối hợp với Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro) – Công ty thành viên thuộc Tập đoàn BRG tổ chức Sự kiện “Tuần lễ giới thiệu hàng nông sản tỉnh Yên Bái năm 2019” tại Siêu thị HaproMart C13 Thành Công nhằm quảng bá các nông sản an toàn tới người tiêu dùng.
2019-12-07 21:39:27

Festival ván diều bùng nổ, biển Ninh Chữ gây ấn tượng mạnh với du khách quốc tế

HOANHAP.VN - Ngày 7.12, trên bãi biển Ninh Chữ (TP Phan Rang- Tháp Chàm, Ninh Thuận), một Festival ván diều chưa từng có tại Việt Nam đã tưng bừng diễn ra. Festival ván diều Ninh Chữ 2019 là cuộc trình diễn đặc sắc trên biển của các vận động viên quốc tế đến từ Nga, Hàn Quốc, Australia, Anh, Thụy Sỹ, Hà Lan, Pháp…., trong đó khoảng 60% là các vận động viên quay lại Ninh Chữ lần thứ hai.
2019-12-07 18:11:01

Việt Nam phát triển bền vững trên tinh thần ‘không để ai bị bỏ lại phía sau’

Chiều 6/12, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình đến dự và phát biểu tại Phiên họp Cấp cao của Hội nghị Khu vực lần thứ 10 Sáng kiến chống tham nhũng khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Sự kiện do Thanh tra Chính phủ Việt Nam, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) phối hợp tổ chức tại Hà Nội.
2019-12-07 11:54:44

Vĩnh Phúc: Cháy nhà hàng 4 người tử vong

 Sự việc xảy ra khoảng 3h40 ngày 07/12, ngọn lửa bùng lên tại một nhà hàng kinh doanh dịch vụ ăn uống trên đường Lạc Long Quân, phường Khai Quang, thành phố Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc). Cảnh sát PCCC Vĩnh Phúc đã huy động 10 xe chữa cháy cùng 55 chiến sĩ tới hiện trường. 
2019-12-07 11:51:02

Đà Lạt: Xây nhà trên đất rừng, quyết định cưỡng chế ban hành cho “hạ hoả” dư luận?

Ông Nguyễn Văn Huy xây trái phép 10 căn nhà có dấu hiệu phân lô bán nền đất rừng tại phường 10, TP. Đà Lạt, ngày 5/11/2019 ông Tôn Thiện San Chủ tịch UBND Tp Đà Lạt đã ký quyết định cưỡng chế nhưng đến nay mọi việc vẫn dậm chân tại chỗ. Có chăng quyết định cưỡng chế chỉ ban hành để xoa dịu dư luận?
2019-12-07 10:16:06

Gateway: Công bố kết luận điều tra vụ học sinh chết trên xe đưa đón

Cơ quan cảnh sát điều tra Công an quận Cầu Giấy (Hà Nội) vừa hoàn tất điều tra vụ bé trai 6 tuổi Trường Gateway tử vong trên xe đưa đón, đề nghị Viện KSND cùng cấp truy tố ba bị can.
2019-12-07 09:31:44