Sáng 5/6, tại khu vực đường Trường Chinh thuộc địa bàn phường Đắk Cấm và phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi đã tổ chức Lễ dâng hoa, dâng hương và chính thức triển khai công tác khai quật, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực được xác định có dấu hiệu của một hố chôn tập thể từ thời kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Tham dự buổi lễ có Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng; cùng lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, các đơn vị quân đội, lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi, đông đảo cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và nhân dân địa phương.

Sự hiện diện của lãnh đạo Chính phủ, Bộ Quốc phòng và Ban Chỉ đạo Quốc gia cho thấy ý nghĩa đặc biệt của cuộc tìm kiếm lần này. Đây không chỉ là nhiệm vụ quân sự hay công tác chính sách hậu phương quân đội, mà còn là hoạt động tri ân có ý nghĩa sâu sắc đối với lịch sử dân tộc và hàng triệu gia đình có thân nhân hy sinh trong chiến tranh.

Cùng ngày, tỉnh Quảng Ngãi cũng tổ chức Lễ viếng, truy điệu và an táng 16 hài cốt liệt sĩ là quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào và Campuchia, được quy tập, hồi hương trong mùa khô 2025 - 2026. Những hoạt động này diễn ra trong bối cảnh cả nước đang triển khai Chiến dịch “500 ngày đêm hoàn thành tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”.

Từ lời kể của nhân chứng đến cuộc khai quật quy mô lớn

Khu vực đang được tìm kiếm nằm dọc tuyến đường Trường Chinh, trải dài qua địa bàn phường Đắk Cấm và phường Kon Tum. Đây là khu vực hiện đã trở thành khu dân cư đông đúc với nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật, nhà ở và các công trình dân sinh được xây dựng sau chiến tranh.

Theo các cơ quan chức năng, địa bàn khai quật có điều kiện địa hình khá phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm cũng như tài sản của người dân sinh sống trong khu vực. Điều này khiến quá trình xác định vị trí và tổ chức khai quật phải được tiến hành thận trọng, bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu chuyên môn vừa hạn chế tối đa tác động đến đời sống nhân dân.

Cuộc tìm kiếm được triển khai sau khi nhiều cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử cung cấp những thông tin quan trọng về một khu vực chôn cất tập thể bộ đội giải phóng tại đây.

Theo lời kể của các nhân chứng, trong những năm chiến tranh ác liệt, đặc biệt giai đoạn cuối những năm 1960 và đầu thập niên 1970, sau các trận đánh lớn tại khu vực Kon Tum, lực lượng đối phương đã thu gom thi thể nhiều chiến sĩ giải phóng từ các chiến trường lân cận rồi đưa về chôn tập trung tại khu vực này.

Những ký ức tưởng chừng đã bị phủ bụi bởi thời gian nay trở thành cơ sở quan trọng giúp các cơ quan chức năng khoanh vùng và triển khai công tác tìm kiếm. Kết quả bước đầu cho thấy những thông tin từ nhân chứng là hoàn toàn có cơ sở.

Trong quá trình khai quật, lực lượng tìm kiếm đã phát hiện hơn 30 bộ hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật gắn liền với người lính như cúc áo quân phục, tăng võng, bình tông nước, dép cao su và nhiều vật dụng quân trang khác.

Nhiều hài cốt được tìm thấy trong tình trạng nằm gần nhau hoặc chồng lên nhau, cho thấy khả năng rất lớn đây là một hố chôn tập thể được hình thành trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt.

Các di vật được phát hiện không chỉ góp phần xác định nguồn gốc các hài cốt mà còn mang giá trị lịch sử quan trọng, phản ánh những năm tháng chiến đấu gian khổ của các thế hệ cha anh vì nền độc lập dân tộc.

Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là một câu chuyện còn dang dở, là niềm hy vọng đối với những gia đình đã chờ đợi tin tức người thân suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Có thể còn từ 70 đến 90 liệt sĩ nằm lại dưới lòng đất

Điều khiến cuộc khai quật lần này đặc biệt được quan tâm là nhận định của nhiều nhân chứng về quy mô thực tế của khu vực chôn cất.

Theo các thông tin được cung cấp, số lượng liệt sĩ được chôn tập trung tại đây có thể lên tới từ 70 đến 90 người, thậm chí nhiều hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc số hài cốt đã được tìm thấy hiện nay mới chỉ là một phần trong tổng số liệt sĩ còn nằm lại dưới lòng đất.

Chính vì vậy, phạm vi tìm kiếm đang tiếp tục được mở rộng. Các đơn vị chuyên môn đồng thời tiến hành đối chiếu hồ sơ lưu trữ, sơ đồ tác chiến, tài liệu lịch sử và lời kể của nhân chứng nhằm xác định chính xác hơn phạm vi hố chôn tập thể.

Theo đại diện lực lượng chức năng, công tác khai quật có thể kéo dài trong nhiều ngày tới, thậm chí lâu hơn nếu tiếp tục phát hiện các dấu hiệu mới.

Sau hơn 50 năm kể từ ngày đất nước thống nhất, vẫn còn hàng trăm nghìn liệt sĩ chưa xác định được nơi an nghỉ hoặc chưa xác định được danh tính.

Đối với nhiều gia đình, hành trình tìm kiếm người thân đã kéo dài qua nhiều thế hệ. Có những người mẹ đã đi hết cuộc đời trong nỗi mong chờ tin tức con mình. Có những người con sinh ra khi cha đã ngã xuống và đến nay vẫn chưa biết nơi cha yên nghỉ.

Bởi vậy, mỗi cuộc tìm kiếm, mỗi bộ hài cốt được phát hiện không chỉ mang ý nghĩa về mặt lịch sử mà còn là sự an ủi, là câu trả lời cho những cuộc đợi chờ kéo dài hàng chục năm.

Tại khu vực đường Trường Chinh hôm nay, những nhát cuốc, những mét đất được đào lên không đơn thuần là công việc khảo sát hay khai quật. Đó là hành trình tìm lại ký ức của dân tộc, tìm lại tên tuổi của những người đã hy sinh vì Tổ quốc và thực hiện lời hứa thiêng liêng của các thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng công cuộc tri ân những người có công với đất nước chưa bao giờ dừng lại. Và ở Quảng Ngãi, cuộc tìm kiếm đang diễn ra không chỉ mang theo hy vọng đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ, mà còn nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình, độc lập và lòng biết ơn đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.