Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc về địa chính trị, kinh tế, công nghệ và môi trường, câu hỏi đặt ra đối với ASEAN không chỉ là làm thế nào để duy trì tốc độ tăng trưởng cao, mà còn là làm thế nào để mọi người dân đều được hưởng lợi từ thành quả phát triển. Đó cũng là một trong những thông điệp quan trọng được nhấn mạnh tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (ASEAN Future Forum – AFF 2026), diễn ra tại Hà Nội với chủ đề “Cùng kiến tạo tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng và Phát triển lấy người dân làm trung tâm”.

Thông điệp này không chỉ phản ánh định hướng phát triển mới của ASEAN mà còn cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy tăng trưởng đơn thuần sang phát triển toàn diện, bao trùm và bền vững, trong đó con người vừa là chủ thể vừa là mục tiêu cuối cùng của mọi chính sách.

Trong nhiều thập niên qua, ASEAN được đánh giá là một trong những khu vực năng động nhất thế giới với tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng, quy mô thị trường hơn 700 triệu dân và vị thế ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Làm rõ hơn về tính chất của sự kiện, Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao khẳng định AFF 2026 sẽ huy động sự tham gia đa dạng chưa từng có. Không chỉ bó hẹp trong khuôn khổ các nhà hoạch định chính sách thuộc chính phủ, diễn đàn còn có sự hiện diện của giới doanh nghiệp, học giả, thanh niên, các tổ chức xã hội và đại diện người dân. Giám đốc Học viện Ngoại giao kỳ vọng diễn đàn sẽ trở thành một "vườn ươm" các ý tưởng mới, tìm ra những giải pháp toàn diện, sâu sắc cho các thách thức chung của khu vực Đông Nam Á và vươn xa tới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, những thách thức mới như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, dịch bệnh, bất bình đẳng xã hội và tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra yêu cầu phải xây dựng một mô hình phát triển mới, cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội.

Các nhà hoạch định chính sách ASEAN ngày càng thống nhất quan điểm rằng tăng trưởng chỉ thực sự có ý nghĩa khi mang lại cơ hội việc làm tốt hơn, dịch vụ giáo dục và y tế chất lượng hơn, môi trường sống tốt hơn và khả năng tiếp cận công nghệ bình đẳng hơn cho người dân.

Đây chính là nền tảng để ASEAN hướng tới mục tiêu xây dựng một cộng đồng không chỉ thịnh vượng về kinh tế mà còn gắn kết về xã hội và bền vững về môi trường.

Chuyển đổi số phải phục vụ người dân

Một trong những chủ đề được thảo luận nhiều tại AFF 2026 là việc bảo đảm mọi tầng lớp nhân dân đều được hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi số.

Hiện nay, kinh tế số ASEAN đang phát triển với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Các nền tảng số, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử và dịch vụ số đang tạo ra những cơ hội phát triển chưa từng có.

Tuy nhiên, khoảng cách số giữa các quốc gia, giữa thành thị và nông thôn, giữa các nhóm dân cư có trình độ và điều kiện kinh tế khác nhau vẫn đang hiện hữu.

Nếu không có những chính sách phù hợp, chuyển đổi số có thể làm gia tăng khoảng cách phát triển thay vì tạo ra sự công bằng trong tiếp cận cơ hội.

Tại phiên hỏi đáp trực tiếp ở họp báo, lãnh đạo Bộ Ngoại giao và Học viện Ngoại giao đã giải đáp sự quan tâm của phóng viên các cơ quan thông tấn báo chí. Trả lời câu hỏi của phóng viên về việc hiện thực hóa chủ đề "lấy người dân làm trung tâm", Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn nhấn mạnh diễn đàn năm nay đã đưa vào nghị sự những vấn đề sát sườn nhất với đời sống và sự an toàn của người dân. Đó là việc làm sao để người dân được thụ hưởng thành quả của trí tuệ nhân tạo (AI), hay tìm ra các giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu có nhiều xáo trộn, từ đó củng cố sức chống chịu cho người dân trước mọi biến động thời cuộc.

Vì vậy, việc đầu tư vào hạ tầng số, phổ cập kỹ năng số, nâng cao năng lực tiếp cận công nghệ cho người dân và doanh nghiệp nhỏ đang trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia ASEAN.

Theo ông Đinh Văn Hoàng, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp và Chính sách (IBPD), bản chất của chuyển đổi số không nằm ở công nghệ mà nằm ở khả năng nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Ông cho rằng: “Mọi chiến lược phát triển trong tương lai đều cần lấy con người làm trung tâm. Chuyển đổi số phải giúp người dân tiếp cận tốt hơn với giáo dục, y tế, dịch vụ công và cơ hội việc làm. Nếu người dân không được thụ hưởng thành quả của quá trình đổi mới sáng tạo thì sự phát triển đó chưa thực sự có ý nghĩa”.

Theo ông Đinh Văn Hoàng, ASEAN đang đứng trước cơ hội trở thành một trong những trung tâm tăng trưởng mới của thế giới. Tuy nhiên, lợi thế cạnh tranh lớn nhất của khu vực không chỉ nằm ở quy mô dân số hay thị trường mà nằm ở chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tạo cơ hội phát triển cho mọi người dân.

Giáo dục và nguồn nhân lực – chìa khóa của tương lai

Một nội dung khác được nhiều chuyên gia đánh giá là yếu tố quyết định đối với tương lai ASEAN chính là phát triển nguồn nhân lực.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và các công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc việc làm trên toàn cầu. Những kỹ năng truyền thống dần được thay thế bởi các kỹ năng số, kỹ năng đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với môi trường làm việc mới.

Trong bối cảnh đó, hợp tác giáo dục giữa các quốc gia ASEAN được xem là một trong những giải pháp quan trọng để xây dựng lực lượng lao động có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.

Việc tăng cường trao đổi sinh viên, liên kết đào tạo, công nhận kỹ năng nghề và thúc đẩy nghiên cứu khoa học sẽ giúp hình thành một cộng đồng ASEAN năng động hơn, sáng tạo hơn và có khả năng cạnh tranh tốt hơn trên trường quốc tế.

Là quốc gia khởi xướng Diễn đàn Tương lai ASEAN, Việt Nam đang thể hiện vai trò tích cực trong việc thúc đẩy các sáng kiến phát triển bao trùm, lấy người dân làm trung tâm.

Quan điểm xuyên suốt của Việt Nam là phát triển nhanh phải đi đôi với phát triển bền vững, tăng trưởng kinh tế phải gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình hội nhập và chuyển đổi số.

Trong một thế giới đầy biến động, việc đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi chính sách không chỉ là yêu cầu của phát triển bền vững mà còn là nền tảng để xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường và thịnh vượng trong tương lai.