Âm mưu, thủ đoạn các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị là cổ xuý, áp đặt các giá trị văn hóa phương Tây, phá hoại bản sắc văn hóa truyền thống, gây nhiễu loạn các hệ giá trị, khủng hoảng niềm tin, mất phương hướng của con người Việt Nam trong quá trình phát triển, từ đó thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”. 

Trong những năm qua, âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, cơ hội chính trị trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ ngày càng ráo riết hơn, tinh vi hơn, cả trực tiếp và gián tiếp, cả lâu dài và trước mắt, với những phương thức mới phức tạp hơn.

Nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị thường xuyên sử dụng mạng xã hội, móc nối với các phần tử trong nước đẩy mạnh xuyên tạc giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống truyền thống của dân tộc ta, đồng thời cổ xuý văn hóa phương Tây, gieo rắc lối sống bản năng, suy đồi, cá nhân chủ nghĩa. Trong nền văn hóa tiến bộ, quyền tự do sáng tạo là điều kiện để văn nghệ sĩ vươn tới chân - thiện - mỹ. Đảng và Nhà nước ta luôn nhất quán trong việc tôn trọng và khuyến khích sáng tạo, như được nêu trong Văn kiện Đại hội XIV, chú trọng nâng cao giá trị tư tưởng, nghệ thuật, đồng thời bảo đảm tự do, dân chủ trong sáng tạo văn học, nghệ thuật. Tuy nhiên, tự do ấy không đồng nghĩa với vô chính phủ, càng không phải cái cớ để phơi bày lệch chuẩn, phủ nhận lịch sử, xuyên tạc hiện thực.

Chúng ta đã và đang chứng kiến một thực trạng đáng lo ngại: Nhiều tác phẩm đội lốt nghệ thuật nhưng ẩn chứa dụng ý chính trị đen tối; nhiều nghệ sĩ viện dẫn "quyền sáng tạo" để cổ xúy lối sống thực dụng, vô cảm, hoặc phản ánh hiện thực bằng lăng kính bi quan, hằn học. Trên danh nghĩa nghệ thuật, họ gieo rắc hoài nghi, kích động chia rẽ, thậm chí công khai công kích Đảng, phủ nhận vai trò của cách mạng Việt Nam.

Đặc biệt, trên các nền tảng số xuyên biên giới, các thế lực không ngừng sản xuất và đưa vào xã hội Việt Nam các sản phẩm phá hoại nền văn hóa dân tộc, thổi phồng thói hư, tật xấu của con người Việt Nam, gây nhiễu loạn thông tin và các quan niệm giá trị; gây chia rẽ văn hóa vùng miền, dân tộc, tôn giáo; truyền bá các sản phẩm văn hóa làm tha hóa đạo đức, lối sống của giới trẻ...

Các đài phát thanh như RFI, VOA, BBC... và các website chuyên về văn học, nghệ thuật hải ngoại thường xuyên đăng tải những bài viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật thổi phồng, xuyên tạc hiện thực trong nước, chống phá đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng. Chúng tổ chức lôi kéo, trao giải thưởng cho một số văn nghệ sĩ người Việt đang sống lưu vong ở nước ngoài để tác động đến đội ngũ văn nghệ sĩ trong nước.

Các thế lực thù địch, chống đối, cơ hội chính trị, phần tử phản động lưu vong ở nước ngoài tăng cường móc nối với những văn nghệ sĩ có tư tưởng cực đoan hoặc thiếu nhận thức và bản lĩnh chính trị, tổ chức thành các nhóm xã hội dân sự, vận động thành lập các tổ chức đối lập, hoạt động chống phá trên lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật. Lợi dụng danh nghĩa “phản biện xã hội” và quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, một số văn nghệ sĩ, trí thức ở nước ngoài và trong nước tập hợp thành những tổ chức, câu lạc bộ, giương cao ngọn cờ chấn hưng nền văn hóa, văn học, nghệ thuật để thực hiện ý đồ chống phá.

Họ vu cáo Việt Nam trấn áp văn nghệ sỹ đấu tranh cho tự do tư tưởng, tự do sáng tạo, tự do học thuật. Tổ chức nhiều hoạt động như: trao “giải thưởng”, “tôn vinh tác giả”, “vận động sáng tác”... các tác phẩm văn học, nghệ thuật có tư tưởng lệch lạc, sai trái.

Có những tác phẩm tập trung thổi phồng những sai lầm trong quá khứ của dân tộc; phản ánh một chiều những đau thương, mất mát của chiến tranh... Bên cạnh đó, những tác phẩm vô bổ, nhảm nhí, xoáy sâu khai thác các yếu tố tính dục, bạo lực... đơn thuần như là công cụ câu khách, đi ngược lại những giá trị thuần phong, mỹ tục của dân tộc. Những tác phẩm này ở hầu hết các loại hình nghệ thuật, được phát tán trên không gian mạng, xuất bản ở nước ngoài; và đáng lo ngại là một số tác phẩm, do sai phạm của các cơ quan có thẩm quyền đã được xuất bản và quảng bá qua con đường chính thống, làm nảy sinh sự bất mãn, làm sai lệch tư tưởng, suy yếu chủ nghĩa yêu nước, hỗn loạn lựa chọn giá trị trong xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Trước đây đã từng có những tác phẩm như Sợi xích của Lê Kiều Như, Cái nường 8X của Ngọc Đại cùng một số tác phẩm... chứa nội dung dung tục đã được xuất bản, các thế lực thù địch, phần tử cơ hội phản động coi như là miếng đất béo bở để tung hô, thổi phồng nhằm chống phá văn hoá nước ta.

Trong quảng bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật, các thế lực thù địch, cơ hội chính trị không ngừng lợi dụng chính sách của Đảng, Nhà nước ta với người Việt Nam ở nước ngoài; lợi dụng sự sơ hở, thiếu nhạy bén chính trị, thậm chí yếu kém của các cơ quan hữu quan để tổ chức đưa những nghệ sĩ có quá khứ phức tạp, đã phản bội Tổ quốc, chống phá đất nước về giao lưu, biểu diễn rầm rộ như những thần tượng, gây ra dư luận phản đối trong giới văn nghệ sĩ cả nước. Ví dụ: chuyến về nước lưu diễn của ca sỹ Khánh Ly; Chế Linh, Tuấn Vũ, Hương Lan, Trường Vũ... biểu diễn trong chương trình Tết Vạn lộc 2023 tại Trung tâm Hội nghị quốc gia...

Đơn cử, giữa tháng 6/2022, ca sĩ Khánh Ly trở lại Việt Nam tổ chức chương trình lưu diễn xuyên Việt, được xem như là chương trình lớn cuối cùng của mình tại Việt Nam, đồng thời cũng là dịp kỷ niệm 60 năm ca hát của bà. Theo kế hoạch, chương trình lưu diễn của ca sĩ Khánh Ly sẽ được thực hiện tại Đà Lạt và một số địa phương khác. Mở đầu đêm diễn mang tên “Dấu chân địa đàng”, thu hút gần 1.000 khán giả tại sân khấu Mây – In The Nest (thôn Măng Lin, phường 7, Thành phố Đà Lạt) vào tối ngày 25/6/2022. Ngay sau đó, trên mạng xã hội xuất hiện một số clip quay lại việc ca sĩ Khánh Ly hát trực tiếp ca khúc “Gia tài của mẹ” của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (sáng tác năm 1965, thuộc tuyển tập Ca khúc da vàng, phát hành năm 1967), kèm theo đó là những ý kiến trái chiều, gây tranh cãi về nội dung ca từ “Hai mươi năm nội chiến từng ngày” có trong bài hát.

Các đối tượng phần tử cơ hội phản động dùng trên các trang mạng xã hội đã lợi dụng sự việc này để đả kích, xuyên tạc, vu khống, nói xấu, kích động, chống phá chế độ... Các đơn vị chức năng ở Trung ương đã kịp thời vào cuộc, nắm bắt chặt chẽ ý đồ và phương thức triển khai xin cấp phép biểu diễn và đã có thông tin đến các địa phương liên quan. Tuy nhiên, trong xử lý, có những địa phương nắm bắt và xử lý nhanh chóng, hiệu quả nhưng cũng có những địa phương do sự thiếu chủ động và nhận thức chưa đầy đủ từ phía các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình xử lý, gây ra những ồn ào bất lợi trên mạng xã hội, để các thế lực thù địch lợi dụng chống phá.

Ngoài ra, trong nghiên cứu, lý luận, phê bình, tình trạng tiếp thu không chọn lọc, thiếu thận trọng và vận dụng sống sượng các lý thuyết phương Tây hiện đại có chiều hướng gia tăng. Đáng chú ý, trong một trường Đại học đã xuất hiện những luận văn lấy sáng tác của “Nhóm Mở miệng” được xem là hiện tượng bên lề, hiện tượng ngoại vi làm đối tượng nghiên cứu để ca ngợi, cổ xúy cho thơ dơ, thơ rác, thơ tục tĩu với ý đồ phản kháng, mang chủ đề "giải thiêng", tư tưởng cực đoan triệt để lợi dụng việc “phản biện xã hội” và chiêu bài dân chủ để xuyên tạc, tuyên truyền chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ ta.

Cùng với đó, các thế lực thù địch, cơ hội chính trị phản động lợi dụng các vấn đề “nóng”, “nhạy cảm” trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước, một số văn nghệ sĩ cực đoan sẽ tiếp tục tham gia soạn thảo, ký tên vào các tuyên bố, thư ngỏ có nội dung xuyên tạc, kích động chống đối.

Các đối tượng này cũng lợi dụng mạng xã hội, các website phản động, ngoài luồng để đăng tải, bình luận những nội dung suy diễn, gán ghép nhằm mục đích công kích, hạ uy tín, phủ định sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước; sử dụng các sáng tác văn học, nghệ thuật kiểu trào phúng để công kích chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các chủ trương, chính sách của Đảng; phân hóa, chia rẽ nội bộ, làm xói mòn niềm tin của nhân dân nói chung, đội ngũ văn nghệ sĩ nói riêng đối với Đảng và chế độ... 

Văn hoá, văn học nghệ thuật là những nhu cầu thiết yếu trong đời sống tinh thần của con người, có thể len lỏi vào trong sâu thẳm tâm hồn của mỗi người. 

Những thông điệp tốt đẹp sẽ truyền cảm hứng, làm cho cuộc sống tốt hơn nhưng nếu bị lợi dụng trở thành “con bài” chính trị, “gài gắm” tư tưởng phản động sẽ làm ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của con người, hình thành những tư tưởng, suy nghĩ, lối sống lệch lạc, xa rời lý tưởng cách mạng. Và cũng vì thế, văn hoá, văn học nghệ thuật vô tình hoặc cố ý đã trở thành một trong những lĩnh vực để các thế lực thù địch lợi dụng để chống phá đất nước.

Thực tiễn đang đặt ra những dấu hiệu đáng lo ngại, không ít sản phẩm văn học, nghệ thuật khoác áo sáng tạo nhưng hàm chứa dụng ý chính trị lệch lạc, sử dụng thủ pháp nghệ thuật để gieo rắc hoài nghi, phủ định giá trị, thậm chí làm sai lệch nhận thức xã hội.

Những vấn đề nổi lên trong thời gian qua, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị tập trung vào “chiến lược con người” để đào tạo một lớp người thân phương Tây. Đến nay, Mỹ và phương Tây có hàng chục chương trình, dự án lớn có liên quan đến giáo dục, đào tạo đang triển khai ở Việt Nam. Các tổ chức phản động cùng với các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị lôi kéo, “chuyển hóa tư tưởng” một số phóng viên, văn nghệ sĩ “cấp tiến” thông qua “hợp tác, giúp đỡ” về đào tạo, mời ra nước ngoài giao lưu, hội thảo, triển lãm, tham quan, tham gia biểu diễn nghệ thuật và trao “giải thưởng” cho các tác phẩm có nội dung lệch lạc, phản động, tiêu cực; tài trợ xuất bản những cuốn sách dưới danh nghĩa “văn hóa tri thức nhân loại”, nhưng thực chất là truyền bá tư tưởng tư sản, đề cao các giá trị văn hóa phương Tây và thúc đẩy quá trình chuyển hóa trong lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, văn học, nghệ thuật.

Một bộ phận văn nghệ sĩ nhân danh “quyền tự do sáng tạo” để cổ xúy lối sống thực dụng, đề cao chủ nghĩa cá nhân cực đoan, hoặc phản ánh hiện thực bằng cái nhìn phiến diện, bi quan, thiếu trách nhiệm xã hội. Nguy hiểm hơn, dưới danh nghĩa đổi mới nghệ thuật, có những sản phẩm trực tiếp hoặc gián tiếp phủ nhận thành tựu cách mạng, công kích vai trò lãnh đạo của Đảng, từng bước làm xói mòn niềm tin và nền tảng tư tưởng trong đời sống tinh thần xã hội. Điều đó cho thấy, việc nhận diện ranh giới giữa tự do sáng tạo chân chính và sự lợi dụng sáng tạo để xuyên tạc, chống phá không chỉ là vấn đề lý luận, mà còn là yêu cầu cấp thiết trong thực tiễn hiện nay.

Hiện nay, từ bên ngoài có hàng chục đài phát thanh và truyền hình có chương trình bằng tiếng Việt, hàng trăm tờ báo, tạp chí, hàng chục nhà xuất bản tập trung tuyên truyền, xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước, chế độ của chúng ta, trong đó có lĩnh vực văn hóa, văn học, nghệ thuật. “Theo thống kê của Bộ Công an, ở nước ngoài có khoảng 50 đài phát thanh và truyền hình có chương trình Việt ngữ, hơn 430 tờ báo, tạp chí và trên 40 nhà xuất bản thường xuyên có nội dung tuyên truyền chống phá Việt Nam. Hằng năm, có gần hàng nghìn tài liệu chiến tranh tâm lý được đưa vào Việt Nam bằng nhiều hình thức khác nhau” .[6]

Các đài phát thanh lớn như RFI, VOA, BBC... và các website chuyên về văn học, nghệ thuật hải ngoại thường xuyên đăng tải các bài viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật thổi phồng, xuyên tạc hiện thực trong nước, chống phá đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng. Chúng tổ chức lôi kéo, trao giải thưởng cho một số văn nghệ sĩ người Việt đang sống lưu vong ở nước ngoài để tác động đến đội ngũ văn nghệ sĩ trong nước.

Thủ đoạn hơn khi họ vu cáo Việt Nam trấn áp văn nghệ sĩ đấu tranh cho tự do tư tưởng, tự do sáng tạo, tự do học thuật. Tổ chức nhiều hoạt động như: trao “giải thưởng”, “tôn vinh tác giả”, “vận động sáng tác”... các tác phẩm văn học, nghệ thuật có tư tưởng lệch lạc, sai trái.  Đơn cử nhất, thời gian qua là việc thành lập và vận hành của Ban Vận động để đẩy mạnh âm mưu “Diễn biến hòa bình” nhằm phá hoại đường lối văn hóa, văn nghệ của Đảng, chống phá nền tảng tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Hoạt động của các lực lượng này ngày càng quyết liệt, tinh vi, trong đó các tổ chức tham gia vào các kênh ngoại giao, các tổ chức phi chính phủ để gây áp lực hòng tạo ra không gian hoạt động chống đối trong văn hóa, văn học, nghệ thuật trong nước. Đây là những thách thức rất lớn, đòi hỏi chúng ta phải tỉnh táo và có những phương thức, hình thức đấu tranh phù hợp, hiệu quả.

Ngoài ra, có một số “tác phẩm” tập trung thổi phồng những sai lầm trong quá khứ của dân tộc; phản ánh một chiều những đau thương, mất mát của chiến tranh... đã tạo thành khe hở cho các đối tượng lợi dụng xuyên tạc lịch sử. “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh là một ví dụ - tiểu thuyết kinh điển nhưng gây tranh cãi dữ dội vì góc nhìn trái chiều về chiến tranh, sau khi tác phẩm được vinh danh trong danh sách 50 tác phẩm tiêu biểu, nhưng sau đó đã yêu cầu rút tên khỏi danh sách theo đúng quy định.

Hiện nay, các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị đã lợi dụng “mặt trận” văn hóa để xoáy sâu khai thác, coi như là miếng đất béo bở để tung hô, thổi phồng nhằm chống phá nước ta. Lợi dụng lĩnh vực văn hoá, văn học, nghệ thuật trở thành “con bài” chính trị, “cài cắm” tư tưởng phản động, tác động đến đời sống tinh thần của con người, hình thành những tư tưởng, suy nghĩ, lối sống lệch lạc, xa rời lý tưởng cách mạng, làm suy giảm dẫn đến mất niềm tin, khát vọng, ý chí phấn đấu vươn lên trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN; làm băng hoại đạo đức, lối sống trong xã hội; làm lu mờ, lãng quên truyền thống văn hóa, thành quả cách mạng của dân tộc trong các thế hệ người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ; và mục đích cuối cùng là xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, xóa bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Vì vậy, cần phải tỉnh táo, nhận diện đúng bản chất, kịp thời đấu tranh và đập tan các luận điệu lợi dụng văn hóa, văn nghệ xuyên tạc chống phá cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên mới.