Với những đại gia đình người Việt, hình ảnh cả nhà quây quần gói bánh đêm ba mươi xúm xít bên bếp lửa, vừa canh nồi bánh tét, vừa đón giao thừa là hình ảnh mang ý nghĩa sum họp. Trong không gian se lạnh cuối năm, ánh lửa hồng và làn hơi phảng phất của nồi bánh và những gương mặt thân quen hớn hở đón mừng năm mới như phả vào lòng người hơi ấm dịu dàng khó tả. Không như các loại bánh khác, ngoài ý nghĩa ẩm thực, bánh chưng, bánh tét còn mang ý nghĩa nghi lễ truyền thống, đi vào tâm thức người Việt như một thứ tình cảm thân thuộc không thể tách rời. Bánh tét được xem như một món ăn phổ biến không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Tết của người dân quê tôi.

Nguyên liệu gói bánh tét cũng là những nguyên liệu đậm chất quê hương như bánh chưng, gồm: gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn, hành khô, hạt tiêu…

Mỗi dịp Xuân về, ở miền Bắc có bánh chưng thì ở quê tôi có bánh tét. Nguyên liệu gói bánh tét cũng là những nguyên liệu đậm chất quê hương như bánh chưng, gồm: gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn, hành khô, hạt tiêu… nhưng khác ở chỗ: nếu bánh chưng gói bằng lá dong thì bánh tét gói bằng lá chuối, bánh chưng gói hình vuông thì bánh tét gói tròn, độ dài ngắn tùy theo mỗi nhà khác nhau. Tuy nhiên, nhân bánh tét phong phú hơn, có thể là thịt, có khi nhân chỉ làm bằng đậu xanh hoặc chỉ là ít hạt lạc trộn chung vào với gạo nếp.

Rời quê hương đã hơn chục năm nay. Hàng năm, khoảng 27, 28 tết là tôi có mặt ở quê để cùng mẹ và mọi người trong gia đình chuẩn bị đón cái tết trong ngôi nhà thân thuộc của mình. Ngoài những công việc sắm sửa các thứ cần thiết cho một cái tết thì gói bánh tét là một khâu không thể thiếu của người dân quê tôi nói chung và gia đình tôi nói riêng. Mẹ nói: Để chuẩn bị cho một nồi bánh tét có hương vị thơm ngon, công việc gói bánh phải chu đáo, tỉ mỉ ngay từ khâu chuẩn bị. Gạo nếp ngon, không bị lẫn gạo tẻ đem vo sạch, để ráo nước. Đậu xanh đãi vỏ nấu nhuyễn, cùi dừa nạo nhỏ vắt lấy nước cốt, lá dứa giã nhuyễn, lọc lấy nước trộn hòa vào nếp để lấy mùi thơm và màu xanh hoặc cho nguyên lá vào nấu sôi chung với nước cốt dừa lấy mùi thơm. Sau đó, nếp đã ráo nước được cho vào trộn chung với nước cốt dừa tạo vị béo và thơm. Thịt mỡ hoặc thịt ba chỉ cắt hình chữ nhật theo độ dài của bánh và ướp chút muối, hạt tiêu, mì chính trước khi làm nhân. Đậu xanh nấu nhuyễn vo làm nhân được nắn theo chiều dài của bánh tét.

Thành quả của cả gia đình ngồi quây quần bên nhau là những đòn bánh tét trông rất đẹp mắt…

Bánh tét được gói bằng lá chuối, buộc bằng lạt trúc rừng, vì vậy, chiều 28 Tết mẹ bảo chị em tôi vác sào, buộc dao ra vườn bứt lá chuối, dựng vào bờ rào để lá chuối héo bớt cho dễ gói, nếu không làm như vậy lá sẽ rách và không gói được. Gặp những lúc trời mưa thì phải hơ cả tàu chuối lên bếp lửa. Sau khi lá héo, lấy dao rọc lá ra, dùng giẻ sạch lau lá và xé lá đúng theo kích cỡ để gói bánh. Dây lạt được chẻ từ ống trúc rừng lấy về gác lên chạn bếp từ năm trước, tết đến lấy xuống vài ống ngâm vào nước mấy hôm cho dai, dễ buộc. Những năm bố tôi còn sống, bố luôn là người chẻ lạt để mẹ buộc bánh, lạt của bố tôi chẻ mỏng, mềm và đều. Từ khi bố tôi mất, tôi là người giúp mẹ tôi làm việc đó. Lạt của tôi chẻ không được như của bố nhưng dù sao cũng đỡ đần mẹ một việc. Tôi nhớ và thương bố nhưng cũng vui vì mẹ đỡ vất vả.

Sau khi mẹ chuẩn bị xong nguyên liệu “ngon lành” đâu vào đấy, mấy mẹ con quây quần vào, mỗi người một tay gói bánh. Người cắt lá, người gói bánh, người buộc dây… chẳng mấy chốc đã hoàn thành mấy chục cái bánh đặt trên nông, trông rất đẹp mắt. Vừa làm mẹ vừa nói thêm: Bánh tét có nhiều loại nhân và vị mặn, ngọt tùy ý mỗi nhà khác nhau. Phần nếp, bánh tét cổ truyền thường được trộn thêm đậu đỏ hoặc đậu đen cho có sắc màu. Hoàn thành việc gói bánh xong thì chuẩn bị khâu nấu bánh: nước nấu sôi, xếp bánh vào theo từng lớp, đổ nước thêm cho ngập bánh và chất củi nấu, nước cạn tới đâu thêm vào đến đó và phải đổ nước sát mép nồi cho chảy từ từ xuống, nếu không nước vào bánh sẽ bị nhạt và mất ngon. Quá trình nấu kéo dài khoảng 8 tiếng thì bánh chín rền, thơm, béo ngậy. Đĩa bánh cắt khoanh sau khi dâng cúng tổ tiên trong ngày Tết được hạ xuống ăn cùng với thịt kho, dưa món đậm đà hương vị quê hương.

Màu xanh của lá, mùi thơm của nếp, của lá dứa, vị ngọt bùi của nhân đậu, thịt sẽ là hương vị đậm đà khó quên cho mỗi người.

Ngày Xuân, mọi thành viên trong gia đình về đoàn tụ và được thưởng thức những khoanh bánh tét thơm ngon mới thấy hết giá trị của không khí gia đình truyền thống và ý nghĩa Tết cổ truyền của dân tộc. Màu xanh của lá, mùi thơm của nếp, của lá dứa, vị ngọt bùi của nhân đậu, thịt sẽ là hương vị đậm đà khó quên cho mỗi người.