Sáng 21/10, tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội về các dự án luật liên quan đến lĩnh vực y tế, Thủ tướng Lê Minh Hưng, đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, đã thông tin về những bất cập trong cơ chế quản lý, cung ứng thuốc và trang thiết bị y tế, đồng thời làm rõ sự cần thiết phải sửa đổi các quy định pháp luật có liên quan.

Theo Thủ tướng, qua công tác thanh tra, điều tra của các cơ quan chức năng, nhiều lỗ hổng đã được phát hiện trong quy định pháp luật, văn bản hướng dẫn và quá trình tổ chức thực hiện. Những bất cập này tạo điều kiện hình thành nhiều khâu trung gian, làm gia tăng chi phí và đẩy giá một số loại thuốc, trang thiết bị y tế lên mức cao bất hợp lý.

Một trong những vấn đề được người đứng đầu Chính phủ đề cập là tình trạng các hãng dược, nhà sản xuất chưa thể tiếp cận trực tiếp thị trường theo cơ chế phù hợp, trong khi hoạt động cung ứng phải đi qua nhiều doanh nghiệp trung gian. Đáng chú ý, trong một số trường hợp, hàng hóa được mua bán lòng vòng qua các doanh nghiệp ở nước ngoài trước khi nhập khẩu vào Việt Nam, khiến giá bị đẩy lên nhiều lần, thậm chí phát sinh hành vi trốn thuế.

Đề cập vụ án liên quan Công ty cổ phần Đầu tư y tế Việt Mỹ, Thủ tướng cho rằng đây là ví dụ cho thấy những hệ lụy nghiêm trọng khi các giao dịch trung gian bị lợi dụng để nâng giá hàng hóa y tế.

Theo Thủ tướng, hệ quả của tình trạng này không chỉ nằm ở giá mua sắm thiết bị hay thuốc chữa bệnh mà còn tác động trực tiếp đến toàn bộ hệ thống khám, chữa bệnh. Khi chi phí đầu vào tăng cao, người bệnh phải chi trả nhiều hơn, trong khi ngân sách nhà nước và Quỹ Bảo hiểm y tế cũng phải thanh toán các khoản chi phí lớn hơn mức cần thiết.

Thủ tướng nhấn mạnh, thuốc và trang thiết bị y tế là những mặt hàng đặc thù, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân. Vì vậy, việc kiểm soát giá phải được đặt trong yêu cầu bảo đảm lợi ích xã hội, không thể chỉ dựa hoàn toàn vào cơ chế thị trường.

Doanh nghiệp cần được bảo đảm lợi nhuận hợp lý để duy trì hoạt động và phát triển, nhưng không thể để những khâu trung gian không cần thiết làm tăng chi phí, tạo gánh nặng cho người bệnh và hệ thống y tế.

Đổi mới cơ chế mua sắm, đấu thầu thuốc và thiết bị y tế

Để xử lý những bất cập hiện nay, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết Chính phủ quyết tâm phối hợp với các cơ quan của Quốc hội rà soát, sửa đổi những quy định liên quan trong Luật Dược và Luật Khám bệnh, chữa bệnh, bảo đảm công khai, minh bạch trong quản lý, mua sắm và cung ứng thuốc, trang thiết bị y tế.

Theo Thủ tướng, Nhà nước không thể quản lý giá một cách quá cứng nhắc, nhưng cũng không thể để thị trường tự điều chỉnh hoàn toàn đối với lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến an sinh xã hội. Điều quan trọng là xây dựng cơ chế quản lý phù hợp với từng nhóm hàng hóa, vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế, vừa kiểm soát được giá và chất lượng.

Một trong những giải pháp được đặt ra là nghiên cứu phân loại các mặt hàng để lựa chọn phương thức mua sắm phù hợp. Đối với những loại thuốc, thiết bị y tế được sử dụng phổ biến, có nhu cầu lớn, có thể nghiên cứu áp dụng mua sắm tập trung hoặc đấu thầu tập trung nhằm nâng cao sức mua và có được mức giá tốt hơn.

Đối với các mặt hàng chuyên biệt, có tính chất đặc thù hoặc chỉ có một số nhà cung cấp nhất định, cần xem xét cơ chế cho phép cơ sở y tế trực tiếp đàm phán giá trong khuôn khổ pháp luật, đi kèm các yêu cầu về công khai thông tin, kiểm soát chất lượng và trách nhiệm giải trình.

Thủ tướng cũng yêu cầu nghiên cứu kinh nghiệm mua sắm của các bệnh viện tư nhân để tìm ra những phương thức có thể áp dụng hiệu quả tại các bệnh viện công lập. Việc bệnh viện tư nhân có thể mua một số loại thuốc, thiết bị y tế với giá phù hợp hơn là vấn đề cần được phân tích nghiêm túc, từ đó tháo gỡ những rào cản trong cơ chế mua sắm hiện hành.

Theo định hướng được nêu, cơ quan quản lý và các chuyên gia cần chủ động làm việc với nhà sản xuất, nhà cung cấp để đàm phán trực tiếp khi phù hợp. Với những mặt hàng phổ biến, đấu thầu có thể là phương thức hiệu quả; trong khi các mặt hàng chuyên biệt cần có cơ chế đàm phán giá phù hợp với đặc điểm thị trường.

Mục tiêu xuyên suốt là cắt giảm các khâu trung gian không cần thiết, tăng tính cạnh tranh thực chất, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và bảo đảm các cơ sở y tế có thể tiếp cận nguồn thuốc, thiết bị với giá hợp lý.

Hoàn thiện pháp luật để bảo vệ người bệnh

Thực tế cho thấy, việc kiểm soát giá thuốc và trang thiết bị y tế không chỉ là vấn đề quản lý thị trường mà còn gắn trực tiếp với quyền lợi của người bệnh, hiệu quả hoạt động của bệnh viện và tính bền vững của hệ thống bảo hiểm y tế.

Khi giá thuốc, thiết bị bị đẩy lên cao bất hợp lý, người bệnh có nguy cơ phải gánh thêm chi phí điều trị; những người có thu nhập thấp, người mắc bệnh cần điều trị dài ngày càng gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế. Đồng thời, chi phí mua sắm tăng cũng làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực công, ảnh hưởng đến khả năng phân bổ ngân sách cho các nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe khác.

Bởi vậy, hoàn thiện khung pháp lý cần được thực hiện đồng bộ từ khâu nhập khẩu, phân phối đến mua sắm, đấu thầu, sử dụng và thanh toán. Các quy định phải đủ rõ ràng để ngăn chặn hành vi lợi dụng kẽ hở chính sách, nâng giá bất hợp lý, đồng thời tạo điều kiện cho những doanh nghiệp hoạt động minh bạch, tuân thủ pháp luật.

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị các đại biểu Quốc hội, đặc biệt là những người công tác trong lĩnh vực y tế và tại các bệnh viện, nghiên cứu kỹ các nội dung sửa đổi, tiếp tục đóng góp ý kiến đối với dự thảo luật cũng như các nghị định, thông tư hướng dẫn liên quan.

Về lâu dài, việc nghiên cứu xây dựng luật riêng về trang thiết bị y tế cũng được đặt ra nhằm tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ, phù hợp với tính chất đặc thù của lĩnh vực này.

Việc sửa đổi pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi các quy định mới được triển khai nghiêm túc, cơ chế mua sắm vận hành minh bạch và trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng được xác định rõ ràng.

Kiểm soát giá thuốc, trang thiết bị y tế vì thế không chỉ nhằm giảm chi phí mua sắm mà còn là giải pháp quan trọng để bảo vệ quyền lợi người bệnh, sử dụng hiệu quả nguồn lực công và củng cố niềm tin của nhân dân đối với hệ thống y tế.