Ngày 28/5, Sơn Tùng M-TP phát hành MV "Come My Way" hợp tác cùng rapper người Mỹ Tyga. Với việc khai thác nhiều chất liệu văn hóa Việt Nam như hình tượng rồng thời Lý, Chim Lạc Đông Sơn, lễ hội đua bò Bảy Núi hay không gian Tràng An, sản phẩm nhanh chóng tạo hiệu ứng mạnh trên các nền tảng số.

Tuy nhiên, chỉ ít ngày sau khi MV ra mắt, tổ chức nghệ thuật độc lập Grapevine Hanoi đăng tải loạt bài viết trên Threads, dẫn lại phản ánh của nghệ sĩ thị giác Lê Giang về việc một phân cảnh trong MV có dấu hiệu sử dụng hình ảnh từ tác phẩm sắp đặt "Tàn Chỉ" (Vestige of the Land) mà không xin phép tác giả.

Theo thông tin được công bố, phân cảnh gây tranh cãi xuất hiện ở phần after-credit của MV, với hình ảnh một kiến trúc mang dáng dấp đình làng Bắc Bộ trong trạng thái đổ vỡ, kèm các mảng phù điêu rồng nằm rải rác quanh chân cột.

Đây cũng là những đặc điểm nổi bật của tác phẩm "Tàn Chỉ" do Lê Giang thực hiện năm 2017. "Tàn Chỉ" không phải là một tác phẩm ít người biết đến.

Tác phẩm được thực hiện với sự bảo trợ của Goethe-Institut Hà Nội và sau đó được giới thiệu tại nhiều không gian nghệ thuật trong và ngoài nước như Vin Gallery (Thành phố Hồ Chí Minh), Art Central Hong Kong và Bảo tàng Mỹ thuật Quốc gia Đài Loan.

Theo Lê Giang và Grapevine Hanoi, điều khiến họ đặt vấn đề không chỉ là sự tương đồng về ý tưởng "kiến trúc truyền thống bị phân rã", mà còn là sự xuất hiện của các chi tiết điêu khắc cụ thể được cho là mang tính độc bản của tác phẩm.

Đặc biệt, các mảng phù điêu rồng xuất hiện trong thiết kế của MV được cho là có sự tương đồng cao với các chi tiết trong tác phẩm gốc.

Đây là cơ sở để nghệ sĩ Lê Giang liên hệ trực tiếp với các đơn vị tham gia sản xuất MV nhằm yêu cầu giải thích.

Một trong những chi tiết thu hút sự chú ý của dư luận là nội dung trao đổi qua email giữa nghệ sĩ Lê Giang và các đơn vị sản xuất, được Grapevine Hanoi công bố.

Theo các tài liệu này, phía sản xuất thừa nhận tác phẩm "Tàn Chỉ" từng xuất hiện trong moodboard ở giai đoạn phát triển ý tưởng ban đầu.

Tuy nhiên, ekip cho biết tác phẩm đã được loại bỏ khỏi bộ tài liệu sáng tạo từ khá sớm và không phải là cơ sở trực tiếp để xây dựng sản phẩm cuối cùng.

Giải thích được đưa ra là trong quá trình thiết kế, các file 3D đã xảy ra hiện tượng "glitch", dẫn đến việc hình thành một số yếu tố thị giác tương đồng ngoài ý muốn. Ekip mô tả đây là trường hợp "ảnh hưởng vô thức" và thừa nhận có "thiếu sót trong ghi nhận tham chiếu".

Chính cách lý giải này tiếp tục làm bùng phát tranh luận.

Lập luận "lỗi kỹ thuật" bị giới sáng tạo đặt dấu hỏi

Theo quan điểm của Grapevine Hanoi, việc cho rằng lỗi kỹ thuật có thể tạo ra các chi tiết điêu khắc tương đồng với một tác phẩm đã tồn tại là điều khó thuyết phục về mặt chuyên môn.

Tổ chức này cho rằng phần mềm thiết kế có thể gây lỗi hình học, lỗi tọa độ hoặc lỗi hiển thị, nhưng không thể tự phát sinh các hoa văn mỹ thuật đặc thù nếu dữ liệu của chúng chưa từng xuất hiện trong quá trình thiết kế.

Đáng chú ý, theo các hình ảnh được Grapevine công bố, trong file dựng hình 3D mà phía sản xuất gửi để giải trình vẫn xuất hiện những chi tiết được cho là có nguồn gốc từ tác phẩm "Tàn Chỉ".

Điều này khiến nhiều ý kiến trong giới mỹ thuật cho rằng vụ việc không còn đơn thuần là câu chuyện "trùng hợp ngẫu nhiên".

Grapevine Hanoi cho rằng nếu các chi tiết của tác phẩm "Tàn Chỉ" thực sự được đưa vào MV mà không có sự đồng ý của tác giả, hành vi này có thể liên quan đến nhiều quyền được bảo hộ theo Luật Sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý lưu ý rằng việc xác định có hay không hành vi xâm phạm quyền tác giả cần được đánh giá trên cơ sở giám định chuyên môn và đối chiếu cụ thể giữa hai tác phẩm.

Cho đến thời điểm hiện tại, chưa có kết luận chính thức từ cơ quan có thẩm quyền về vụ việc.

Đáng chú ý, các đơn vị sản xuất MV được cho là đã ghi nhận nguồn tham khảo đối với một số tác phẩm nghệ thuật khác trong phần credit chính thức của sản phẩm. Chính vì vậy, việc tác phẩm "Tàn Chỉ" không được ghi nhận đang là một trong những vấn đề được cộng đồng nghệ thuật đặc biệt quan tâm.

Dù kết quả cuối cùng của vụ việc ra sao, tranh luận quanh MV "Come My Way" đang phản ánh một thực tế mới của đời sống sáng tạo Việt Nam.

Khi các sản phẩm văn hóa ngày càng được đầu tư lớn và hướng tới thị trường quốc tế, yêu cầu về tính chuyên nghiệp cũng không chỉ dừng lại ở chất lượng nghệ thuật. Quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ và trách nhiệm trong việc ghi nhận nguồn tham chiếu đang trở thành những tiêu chuẩn ngày càng quan trọng.

Trong một môi trường sáng tạo hiện đại, câu hỏi không chỉ là một tác phẩm có đủ khác biệt để tránh vi phạm pháp luật hay không, mà còn là liệu những người làm sáng tạo đã dành sự tôn trọng cần thiết đối với công sức và quyền lợi của các tác giả đi trước hay chưa.

Đó có lẽ mới là vấn đề lớn nhất mà vụ tranh cãi quanh MV "Come My Way" đang đặt ra cho ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam hiện nay.