Tuyến đường Ngô Thì Nhậm, nằm gần khu vực Bến Thủy, theo người dân địa phương đã tồn tại từ trước năm 1982. Con đường dài khoảng 80 mét, rộng chừng 7 mét, nối từ khu vực phà Bến Thủy cũ vào khu tập thể 470 và khu CK22 – những khu dân cư gắn với giai đoạn phát triển công nghiệp đầu tiên của thành phố.

Trong nhiều năm, đây không chỉ là lối đi lại thông thường mà còn là tuyến giao thông chính phục vụ sinh hoạt của các hộ dân trong khu vực. Người dân cho biết họ đã nhiều lần tự đóng góp công sức để san lấp, cải tạo mặt đường, từ một lối đi đất nhỏ trở thành con đường bê tông tương đối rộng rãi như hiện nay.

Đáng chú ý, tuyến đường này cũng được thể hiện trong hồ sơ địa chính giao thông của địa phương, cho thấy sự tồn tại ổn định trong thời gian dài.

Tuy nhiên, theo thông tin người dân phản ánh, đoạn đường chạy qua trước nhà họ có thể bị thu hồi khoảng 4 mét trên tổng chiều rộng 7 mét nếu phương án quy hoạch mới được thực hiện.

Mâu thuẫn bắt đầu xuất hiện khi một dự án bất động sản trong khu vực được triển khai trở lại sau nhiều năm chậm tiến độ.

Dự án Vinh Riverside – khu biệt thự cao cấp, khách sạn, nhà hàng và khu vui chơi giải trí – được phê duyệt từ năm 2008 với diện tích hơn 13,4 ha, tổng vốn đầu tư khoảng 1.500 tỷ đồng. Dự án nằm trên trục đường Dũng Quyết, thuộc địa bàn hai phường Trung Đô và Bến Thủy của thành phố.

Chủ đầu tư là Công ty Cổ phần Sài Gòn Trung Đô Vinh – doanh nghiệp được thành lập ngày 20/12/2013, có vốn điều lệ khoảng 800 tỷ đồng. Người đại diện pháp luật là ông Trần Tiến Dũng.

Trong quá trình chuẩn bị thi công, chủ đầu tư đã dựng hàng rào bao quanh khu đất. Chính từ thời điểm này, người dân mới phát hiện tuyến đường dân sinh lâu nay có thể nằm trong ranh giới dự án.

Nếu phương án quy hoạch hiện nay được triển khai, chiều rộng con đường có thể giảm từ khoảng 7 mét xuống chỉ còn khoảng 3 mét.

Với những hộ dân sinh sống dọc tuyến đường, đây không phải thay đổi nhỏ. Một con đường đủ cho hai xe tránh nhau có thể trở thành lối đi hẹp, gây khó khăn cho các phương tiện lớn như xe cứu hỏa, xe cấp cứu hoặc xe vận chuyển hàng hóa.

Hiện có khoảng 8 hộ dân sinh sống trực tiếp dọc tuyến đường này.

Nhiều người cho biết họ khá bất ngờ trước thông tin con đường có thể bị thu hẹp. Trong suốt nhiều năm, tuyến đường vẫn được sử dụng bình thường và không có dấu hiệu cho thấy nó nằm trong phạm vi một dự án bất động sản.

Điều khiến người dân băn khoăn không chỉ là việc thay đổi hiện trạng con đường, mà còn là cách thông tin quy hoạch đến cộng đồng.

Khi dự án được phê duyệt từ năm 2008 nhưng kéo dài nhiều năm chưa triển khai, đời sống dân cư trong khu vực đã phát triển ổn định. Khi dự án “khởi động” trở lại, những thay đổi trong quy hoạch lại tác động trực tiếp đến không gian sinh hoạt của họ.

Dự án Vinh Riverside hơn 13 ha đang xem xét điều chỉnh quy hoạch

Câu chuyện về tuyến đường dân sinh ở Bến Thủy không phải là trường hợp cá biệt.

Tại Đà Nẵng, nhiều năm trước, việc các khu resort ven biển dựng hàng rào khiến người dân khó tiếp cận bãi biển đã gây tranh luận lớn. Sau khi rà soát, chính quyền thành phố đã yêu cầu mở hàng chục lối xuống biển công cộng để bảo đảm quyền tiếp cận của cộng đồng.

Ở Hà Nội, một số khu đô thị mới khi triển khai cũng từng làm thay đổi lối đi chung của các khu dân cư cũ. Sau khi người dân phản ánh, cơ quan chức năng đã yêu cầu điều chỉnh quy hoạch hoặc bố trí tuyến đường thay thế để bảo đảm quyền đi lại.

Tại TP. Hồ Chí Minh, nhiều khu dân cư cũ bị bao quanh bởi các dự án đô thị lớn. Trong một số trường hợp, chính quyền phải yêu cầu chủ đầu tư mở đường kết nối giao thông hoặc bổ sung hạ tầng công cộng.

Trước kiến nghị của người dân về nguy cơ tuyến đường bị thu hồi 1 phần làm dự án B ĐS, UBND phường Trường Vinh đã có văn bản đề nghị chủ đầu tư nghiên cứu, bổ sung phương án cải tạo hạ tầng phù hợp với hiện trạng tuyến đường trước đây. Việc triển khai các bước tiếp theo sẽ phụ thuộc vào phương án điều chỉnh quy hoạch sau khi được cấp thẩm quyền phê duyệt.

Nhiều dự án bất động sản ở Việt Nam được phê duyệt từ hơn một thập kỷ trước, nhưng quá trình triển khai kéo dài khiến bối cảnh dân cư thay đổi đáng kể.

Trong khoảng thời gian đó, các khu dân cư phát triển ổn định, hạ tầng dân sinh được hình thành tự nhiên và trở thành một phần của cấu trúc đô thị.

Khi dự án được “kích hoạt” trở lại, ranh giới quy hoạch cũ có thể va chạm trực tiếp với những hạ tầng cộng đồng đã tồn tại lâu năm.

Đây chính là nguồn gốc của nhiều tranh chấp đô thị thời gian gần đây.

Từ các trường hợp ở Hà Nội, Đà Nẵng hay TP.HCM, câu hỏi đặt ra với câu chuyện ở Nghệ An là: liệu tuyến đường dân sinh hơn 40 năm ở Bến Thủy sẽ được giữ lại như một phần của hạ tầng cộng đồng, hay sẽ trở thành nạn nhân của một bản quy hoạch được phê duyệt từ gần hai thập kỷ trước? 

Luật đã quy định rõ việc quy hoạch đô thị phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư. Nhưng trong thực tế, câu hỏi người dân đặt ra không chỉ là dự án có đúng quy hoạch hay không, mà là quy hoạch đó đã tính đến đầy đủ những hạ tầng cộng đồng hình thành suốt hàng chục năm hay chưa.