Hoa mai

Theo truyền thuyết kể rằng: Hoa Mai là hiện thân của một cô gái tên Mai với  tấm lòng nhân ái, vị tha. Cô giúp cho Ông Táo có phương tiện về chầu Ngọc Hoàng không phải bằng ngựa hay voi mà là con cá chép. Cô gái đã hy sinh cả mạng sống của mình đánh lại quái thú đầu người mình trăng để cứu dân trong vùng, để lại trên thế gian cha mẹ già và người chị gái. Ngọc Hoàng biết được sự việc qua trình tấu của Ông Táo, khâm phục trước những công đức của cô gái nên Ngọc Hoàng đã cho cô gái được sống lại trong vòng 9 ngày. Từ đấy hàng năm, cô gái nhỏ áo vàng lại trở về sống chín ngày cuối năm đầu xuân với cha mẹ, bà con trong vùng. Khi cha mẹ và chị đều mất cả, cô gái không về nữa, cô hóa thành một cây hoa ngay ở ngôi đền bà con đã dựng lên để thờ cô. Cây ấy hầu như cả năm chỉ có lá nhưng cứ vào khoảng gần Tết, hoa lại nở đầy. Hoa màu vàng tươi như màu áo của cô gái nhỏ ngày trước. Hoa vui Tết với bà con khoảng chín, mười ngày rồi rụng xuống đất, biến mất để năm sau lại trở về. Cây hoa ấy ngày nay ta gọi là cây Mai Vàng. Ngày Tết ở miền Trung và ở Nam Bộ, bà con thường mua một cành mai vàng về cắm trên bàn thờ ông bà, có cành mai vàng vừa đẹp nhà, vừa vui Tết lại vừa có thể xua đuổi được các loài ma quái trong suốt cả năm.

Những cây mai vàng được trồng trong chậu uốn nắn công phu rất được người chơi hoa ưa chuộng . Ảnh: Internet

Ở phương Nam, mỗi khi những nụ mai vàng e ấp nở những cánh đầu tiên là dấu hiệu mùa xuân đã về. Không biết tự bao giờ, mai vàng đã trở thành biểu tượng của mùa xuân ở phương Nam. Trong muôn loài hoa ngày Tết, hoa mai vẫn luôn được yêu chuộng nhất. Nhìn những cánh mai vàng bừng sáng rực rỡ trong nắng xuân lòng người cảm thấy thanh thản, trào dâng bao cảm xúc, ước vọng cho những tháng ngày tươi đẹp sắp đến.

Có nhiều loại hoa mai, hầu hết các loại đều có năm cánh hay tám cánh, có loại có nhiều tầng nên có rất nhiều cánh. Nhưng có hai loại phổ thông, được nhiều người biết đến là mai vàng (huỳnh mai) và mai trắng (bạch mai). Còn có một loại mai gọi là "mai tứ quý": Hoa cũng có năm cánh vàng như huỳnh mai, khi hoa tàn thì năm cánh rụng, năm đài hoa đổi thành màu đỏ, úp lại, ôm lấy nhụy là hạt màu xanh. Nhưng trong các loại mai đó thì chỉ có mai vàng mới được xem là biểu tượng của mùa xuân. 

Hoa mai được tôn vinh trong ngày Tết không nhờ mùi hương quyến rũ như dạ lý, hay rực rỡ như hoa hồng nhưng hoa mai mỏng mảnh trên cành, trên thân cây gầy guộc, cằn cỗi tạo một nét đẹp thật duyên dáng, độc đáo. Màu vàng của hoa mai được xem như màu của sự giàu sang phú quý, màu của hy vọng, hợp với niềm hân hoan chào đón mùa xuân đang rạo rực lòng người.

Hoa đào

Sự tích hoa đào ngày Tết được kể rằng: Ngày xưa, ở phía Đông núi Sóc Sơn, Bắc Việt có một cây hoa đào mọc đã lâu đời. Cành lá đào to lớn khác thường, bóng cây che phủ cả một vùng rộng. Có 2 vị thần tên là Trà và Uất Lũy trú ngụ ở trên cây hoa đào khổng lồ này. Các vị diệt trừ ma quái, giúp cho người dân trong vùng có được cuộc sống yên bình, hạnh phúc. Khiếp sợ trước quyền năng to lớn của 2 vị thần, lũ yêu ma cũng sợ luôn cả cây đào. Chỉ cần trông thấy cành hoa đào là chúng đã sợ hãi bỏ chạy. Tuy nhiên, đến ngày cuối năm, cũng như các thần khác, 2 thần Trà và Uất Lũy phải lên thiên đình chầu Ngọc Hoàng. Chính vì thế, lũ yêu tinh được dịp hoành hành, tác oai, tác quái. Để ma quỷ khỏi quấy phá, dân chúng đã nghĩ ra một cách là đi bẻ cành hoa đào về cắm trong lọ. Nếu ai không bẻ được cành đào thì lấy giấy hồng điều vẽ hình 2 vị thần linh dán ở cột trước nhà để xua đuổi ma quỷ. Từ đó, hàng năm, cứ mỗi dịp Tết đến, mọi nhà đều cố gắng đi bẻ cành hoa đào về cắm trong nhà để trừ ma quỷ.

Tuy nhiên về sau, người ta quên mất ý nghĩa thần bí của tục lệ này vì không còn tin vào ma quỷ, thần linh như tổ tiên ngày xưa. Ngày nay, cành đào tươi thắm vẫn xuất hiện trong mỗi ngôi nhà vào dịp Tết đến xuân về nhưng ý nghĩa của nó đã khác xa với tục lệ ngày xưa. Vẻ đẹp của nó đã mang lại sự ấm cúng cho mỗi nhà, gieo vào lòng mỗi người niềm vui, niềm tin yêu, hy vọng vào năm mới tốt đẹp.

Hoa đào đã trở thành biểu tượng của mùa xuân... Ảnh: Internet

Nếu như hoa mai là biểu tượng cho mùa xuân phương Nam thì hoa đào là loài hoa chiếm vị trí độc tôn trong ngày Tết ở miền Bắc. Hoa đào có 3 loại là: đào phai, đào bạch và đào bích. Đào phai có hoa màu phớt hồng như má thiếu nữ, hoa đơn, to, mau tàn, giá bán bình dân, được các gia đình nông thôn ưa chuộng. Đào bạch rất hiếm, ít người có, loại này phát nhiều tán và cành sum xuê. Còn đào bích hoa đơn hoặc hoa kép, hoa nhỏ, hoa nở không kết thành quả, hoa nhiều tràng trùng lặp, cánh dày, màu rất đẹp, lâu tàn. Bích đào có nhiều loại như: bích đào hoa hồng, bích đào hoa đỏ, bích đào hoa trắng, bích đào ánh kim, bích đào lá tím, bích đào cành rũ... Đào bích là thứ đào phổ biến nhất, cành tròn như cái ô đặt ngược, hoa thắm đỏ, rải đều trên khắp các cành chi, cành tăm, hoa chen nụ, nụ đỡ hoa, như một tình yêu nồng nàn, chan chứa. 

Suốt mùa đông giá rét, những cây đào vẫn âm thầm chống chịu để khi Tết đến, xuân về bừng lên những cánh hoa rực rỡ. Để chuẩn bị chơi Tết, những người kỹ tính thường công phu chọn lựa trước đó hằng tháng. Nói chung, người ta thường chọn đào cánh kép, màu đỏ thắm, cánh hoa dày. Cành đào phải đều, to vừa phải, dăm đào nhỏ, có nhiều hoa và nụ. Vì những cành có dăm to thường ít hoặc thưa hoa. Nên chọn cây đào có gốc thẳng, thân đào chắc, khỏe. Theo nhiều người, đào đẹp là đào có dăm vút thẳng ra ngoài tán, nụ trải đều từ đầu tới cuối dăm. Và cũng tùy theo màu sắc, bài trí trong nhà mà chọn cành đào hoặc gốc đào phù hợp.

Hoa Thủy tiên

Ngoài hai loại hoa phổ biến ở trên thì hoa thủy tiên cũng là một loài hoa xuân có giá trị, được đánh giá cao. Tuy nhiên, Hoa thủy tiên là thú chơi tao nhã của người Hà Nội xưa, ngày nay thú chơi này đang dần được khôi phục. Người sành chơi hoa thủy tiên thường không bán mà họ trồng hoa để chưng ngày Tết và tặng người thân, bạn bè. Để có được bát hoa thủy tiên đẹp như ý muốn, người chơi cầu kỳ chọn củ phải đủ 3 năm tuổi, vỏ ngoài mỏng và mầu cánh gián sẫm. Khi gọt phải chọn dao sắc, nhọn, gọt tỉ mỉ từng tí một để tránh vào mầm.

Hoa thủy tiên cũng là một loài hoa xuân có giá trị, được đánh giá cao. Ảnh: Internet

Để có hoa to, đẹp, lá xanh và bền, người chơi chăm hoa như chăm con mọn. Ngày nào cũng phải lau và thay nước để hoa luôn được phát triển trong nước sạch. Thủy tiên đặc biệt hơn các loại hoa khác vì có thể chơi được 5 thứ: Hoa, mùi thơm, lá, củ và rễ. Hoa thủy tiên được ví như "chén ngọc đĩa ngà". Ngoài thì vành tròn trắng muốt, trong có nhụy màu vàng, mùi thơm thoảng mà dịu mát. Ngày xuân có một bát hoa thủy tiên trong nhà thật là tuyệt!

Bao mùa xuân đi qua rồi trở lại. Cuộc sống lục tìm những giá trị mới nhưng những loài hoa xuân ấy đã tạo dựng một giá trị vĩnh hằng góp hương cho đời. Tô thắm thêm sắc xuân ngày Tết làm cho lòng người háo hức, yêu thương như thể gần hơn…