Nếu như trong nhiều năm trước, các vấn đề kinh tế, thương mại và an ninh truyền thống thường chiếm vị trí trung tâm trong các diễn đàn khu vực, thì tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (ASEAN Future Forum – AFF 2026), trí tuệ nhân tạo (AI), đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ đã nổi lên như những chủ đề trọng tâm, phản ánh xu thế phát triển mới của ASEAN trong giai đoạn chuyển đổi số toàn diện.

Sự xuất hiện của các phiên thảo luận chuyên sâu về quản trị AI, phát triển kinh tế số, đổi mới sáng tạo và các mô hình tăng trưởng mới cho thấy ASEAN đang chủ động chuẩn bị cho những thay đổi mang tính bước ngoặt của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

AI đang thay đổi cách các quốc gia phát triển

Trí tuệ nhân tạo không còn là công nghệ của tương lai mà đã trở thành công cụ hiện hữu trong mọi lĩnh vực từ sản xuất, thương mại, tài chính, giáo dục đến y tế và quản trị công.

Theo nhiều tổ chức quốc tế, AI có thể đóng góp hàng nghìn tỷ USD cho nền kinh tế toàn cầu trong những thập kỷ tới và ASEAN được đánh giá là một trong những khu vực có tiềm năng hưởng lợi lớn từ làn sóng công nghệ này.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức liên quan đến đạo đức AI, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, quyền riêng tư và khoảng cách công nghệ giữa các quốc gia.

Chính vì vậy, việc xây dựng các nguyên tắc quản trị AI đang trở thành một trong những nội dung được quan tâm đặc biệt tại AFF 2026.

Theo TS. Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia (NATIF), Bộ Khoa học và Công nghệ, AI đang trở thành công nghệ nền tảng của nền kinh tế số và sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của các quốc gia trong tương lai.

“AI không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn tạo ra các mô hình kinh doanh mới, phương thức quản trị mới và những ngành nghề hoàn toàn mới. Quốc gia nào làm chủ được công nghệ, dữ liệu và nguồn nhân lực AI sẽ có lợi thế lớn trong cạnh tranh toàn cầu”, TS. Chử Đức Hoàng nhận định.

Theo ông, ASEAN cần tăng cường hợp tác về dữ liệu, nghiên cứu phát triển, đào tạo nhân lực chất lượng cao và xây dựng các nguyên tắc chung về quản trị AI để bảo đảm công nghệ phục vụ phát triển bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, đổi mới sáng tạo đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nhiều quốc gia ASEAN đang chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang mô hình tăng trưởng dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Điều này thể hiện qua việc gia tăng đầu tư vào trung tâm nghiên cứu, hệ sinh thái khởi nghiệp, công nghệ bán dẫn, trung tâm dữ liệu, công nghệ xanh và các ngành công nghiệp công nghệ cao.

Theo các chuyên gia, ASEAN muốn duy trì vai trò là động lực tăng trưởng của thế giới thì phải xây dựng được một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm của quá trình thương mại hóa công nghệ.

Cơ hội từ Nghị quyết 57 và Chiến lược AI quốc gia

Đối với Việt Nam, những nội dung được thảo luận tại AFF 2026 có ý nghĩa đặc biệt khi đất nước đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nghị quyết xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu để nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng tăng trưởng.

Song song với đó, Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang tạo nền tảng để hình thành hệ sinh thái AI Việt Nam, thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp công nghệ số trong nước.

Theo TS. Chử Đức Hoàng, đây là thời điểm thuận lợi để Việt Nam tận dụng lợi thế dân số trẻ, nguồn nhân lực công nghệ và hệ sinh thái khởi nghiệp đang phát triển nhanh nhằm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo của ASEAN.

Sự phát triển của các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam trong các lĩnh vực AI, điện toán đám mây, dữ liệu lớn, an ninh mạng và nền tảng số đang mở ra những cơ hội mới để tham gia thị trường ASEAN.

Không chỉ là người sử dụng công nghệ, doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước trở thành nhà cung cấp giải pháp công nghệ cho nhiều quốc gia trong khu vực.

AFF 2026 vì thế không chỉ là diễn đàn trao đổi chính sách mà còn là cơ hội kết nối giữa các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, nhà đầu tư và cộng đồng doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ASEAN phát triển mạnh mẽ hơn.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra trên toàn cầu, khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo không còn là lựa chọn mà đã trở thành động lực cốt lõi cho tăng trưởng. Từ Hà Nội, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 đang gửi đi thông điệp rõ ràng rằng tương lai của ASEAN sẽ được định hình bởi tri thức, đổi mới sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ của khu vực.