Từ người thợ xây dựng đến “thủ lĩnh” ngành gốm đất nung

Trong bối cảnh nhiều người lựa chọn nghỉ ngơi sau hàng chục năm lao động, ông Nguyễn Quang Mâu lại bắt đầu một cuộc khởi nghiệp mới ở tuổi ngoài 60. Chính từ những vùng đất sét tưởng như bình thường tại Quảng Ninh, ông cùng các cộng sự đã tạo nên một thương hiệu gốm đất nung hàng đầu Việt Nam, đưa sản phẩm Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế bằng công nghệ, chất lượng và bản sắc văn hóa dân tộc.

Sinh ra trong một gia đình nông dân, Nguyễn Quang Mâu bước vào nghề từ những công việc lao động trực tiếp. Những năm tuổi trẻ gắn bó với ngành sản xuất gạch ngói đã giúp ông hiểu rõ từng công đoạn sản xuất, từng đặc tính của đất sét và cả những nhọc nhằn của người công nhân.

Từ vị trí công nhân, ông từng bước trưởng thành qua nhiều cương vị quản lý và trở thành người đứng đầu hệ thống sản xuất gạch ngói của Viglacera Hạ Long. Dưới sự điều hành của ông, doanh nghiệp đã thực hiện nhiều đổi mới về công nghệ, nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm và từng bước xây dựng thương hiệu vật liệu xây dựng Việt Nam trên thị trường. Những đóng góp nổi bật đó đã giúp ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động vào năm 2009.

Điều đáng nói là thành công không khiến ông bằng lòng với hiện tại. Trong suy nghĩ của người kỹ sư, nhà quản lý xuất thân từ công nhân ấy luôn tồn tại một câu hỏi: làm thế nào để nâng tầm ngành đất sét nung Việt Nam, biến nguồn tài nguyên trong nước thành những sản phẩm có giá trị cao hơn, cạnh tranh được với thế giới?

Năm 2010, khi nhiều người nghĩ rằng ông sẽ nghỉ ngơi sau một chặng đường dài cống hiến, Nguyễn Quang Mâu lại bắt đầu hành trình mới tại vùng đất Tràng An, Đông Triều, Quảng Ninh.

Trong một lần khảo sát khu vực đất nông nghiệp và vùng nguyên liệu đất sét tại địa phương, ông nhận thấy tiềm năng lớn của nguồn tài nguyên nơi đây. Từ đó, ý tưởng xây dựng một tổ hợp sản xuất gốm đất nung hiện đại được hình thành. Chỉ sau chưa đầy 10 tháng xây dựng, những sản phẩm đầu tiên của Gốm Đất Việt đã ra đời, chính thức đánh dấu sự xuất hiện của một thương hiệu mới trên thị trường vật liệu xây dựng Việt Nam.

Con đường ấy không hề bằng phẳng. Những năm đầu, doanh nghiệp đối mặt với vô vàn khó khăn về vốn, công nghệ, thị trường và sức ép cạnh tranh. Không ít lần doanh nghiệp đứng trước nguy cơ thua lỗ. Tuy nhiên, với bản lĩnh của một người từng trải và niềm tin mãnh liệt vào giá trị của đất sét nung Việt Nam, ông cùng cộng sự kiên trì theo đuổi mục tiêu đã đặt ra.

Biến đất sét thành “vàng” bằng khoa học công nghệ

Nếu chỉ sản xuất theo phương pháp truyền thống, đất sét khó có thể tạo ra giá trị đột phá. Điều làm nên dấu ấn của Nguyễn Quang Mâu chính là tư duy đổi mới công nghệ.

Ông và các cộng sự đã nghiên cứu, cải tiến hàng loạt quy trình sản xuất. Đặc biệt, công nghệ nghiền khô siêu mịn được xem là bước đột phá quan trọng, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm tiêu hao năng lượng, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường. Công trình nghiên cứu này sau đó được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ.

Theo các chuyên gia trong ngành, công nghệ nghiền khô siêu mịn không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất gạch ngói đất sét nung tại Việt Nam mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể cho sản phẩm Việt trên thị trường quốc tế. Đây cũng là nền tảng giúp Gốm Đất Việt trở thành doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực gốm đất nung công nghệ cao.

Từ những lớp đất tầng phủ, đất cứng hay nguyên liệu từng bị xem là phế thải, doanh nghiệp đã tạo ra những sản phẩm gạch, ngói và gốm kiến trúc chất lượng cao. Giá trị kinh tế được nâng lên nhiều lần, đúng với cách nói hình tượng của nhiều người: Nguyễn Quang Mâu đã biến đất sét thành “vàng”.

Không dừng lại ở mục tiêu kinh doanh, ông Nguyễn Quang Mâu luôn nhấn mạnh yếu tố văn hóa trong từng sản phẩm.

Theo ông, mỗi viên gạch, viên ngói không chỉ là vật liệu xây dựng mà còn là kết tinh của lao động, tri thức và bản sắc dân tộc. Chính vì vậy, sản phẩm Gốm Đất Việt được sử dụng trong nhiều công trình văn hóa, tâm linh và kiến trúc trên cả nước. Từ các ngôi chùa ở quần đảo Trường Sa đến nhiều công trình tôn giáo, di tích lịch sử và công trình dân dụng, dấu ấn của gốm đất nung Việt Nam ngày càng hiện diện rõ nét.

Dưới sự dẫn dắt của ông, Gốm Đất Việt không ngừng mở rộng thị trường xuất khẩu, khẳng định vị thế của sản phẩm Việt Nam trong lĩnh vực vật liệu xây dựng cao cấp. Nhiều sản phẩm đã đạt các tiêu chuẩn quốc tế, được ghi nhận bằng các giải thưởng và kỷ lục trong nước cũng như thế giới.

Đối với ông, hội nhập quốc tế không có nghĩa là đánh mất bản sắc. Ngược lại, càng hội nhập, sản phẩm Việt càng phải mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam.

Điều khiến nhiều người nể phục ở Nguyễn Quang Mâu không chỉ là thành công trong kinh doanh mà còn là tinh thần học hỏi không ngừng nghỉ.

Xuất phát điểm không phải là nhà khoa học chuyên nghiệp, nhưng ông luôn dành thời gian nghiên cứu, tìm tòi và trực tiếp tham gia các đề tài đổi mới công nghệ. Nhiều người gọi ông là “nhà khoa học chân đất”, bởi các sáng kiến của ông đều bắt nguồn từ thực tiễn sản xuất và nhu cầu của người lao động.

Ông từng chia sẻ rằng điều khiến mình trăn trở nhất là làm sao để người công nhân bớt vất vả hơn, làm việc hiệu quả hơn và có thu nhập tốt hơn. Chính suy nghĩ ấy đã trở thành động lực để ông không ngừng cải tiến công nghệ trong suốt nhiều thập kỷ.

Những đóng góp của ông đã được nhiều tổ chức trong nước và quốc tế ghi nhận thông qua các danh hiệu, giải thưởng và học hàm danh dự. Tuy nhiên, điều ông tự hào nhất vẫn là việc tạo ra những sản phẩm hữu ích cho xã hội và góp phần nâng cao vị thế ngành gốm đất nung Việt Nam.

Ngày nay, khi nhắc đến Nguyễn Quang Mâu, nhiều người không chỉ nhìn thấy một doanh nhân thành công mà còn thấy hình ảnh của một con người dám nghĩ, dám làm và không ngừng sáng tạo.

Từ một công nhân bình thường trở thành Anh hùng Lao động, từ một nhà quản lý doanh nghiệp nhà nước trở thành người sáng lập thương hiệu gốm hàng đầu Việt Nam ở tuổi nghỉ hưu, ông đã chứng minh rằng tuổi tác không phải rào cản của khát vọng.

Hành trình của Nguyễn Quang Mâu là minh chứng sinh động cho sức mạnh của tri thức, lao động và lòng kiên trì. Đó cũng là câu chuyện về một doanh nhân luôn tin rằng tài nguyên quý giá nhất không nằm trong lòng đất mà nằm trong trí tuệ con người.

Với ông, đất sét không đơn thuần là nguyên liệu sản xuất. Đó là nguồn cảm hứng, là giá trị văn hóa và là cơ hội để tạo nên những sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam. Và bằng tư duy đổi mới cùng khát vọng cống hiến không ngừng nghỉ, Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu đã thực sự biến những hạt đất bình dị thành “vàng” – không chỉ về giá trị kinh tế mà còn về giá trị văn hóa, khoa học và niềm tự hào dân tộc.