Tháng 9 năm 2026, nhân dịp kỷ niệm Quốc khánh 2/9, Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) cho các cá nhân có thành tích đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Trong số những tấm gương tiêu biểu được nhắc đến qua các trang viết tri ân của Thượng tướng, Viện sĩ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Huy Hiệu, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, có những con người đã để lại dấu ấn sâu đậm bằng chiến công, sự hy sinh và nghĩa tình đồng đội cao đẹp. Những bài viết ấy không chỉ khắc họa chân thực phẩm chất anh hùng của các thế hệ đi trước, mà còn gợi mở một vấn đề có ý nghĩa thiết thực: trách nhiệm tiếp tục rà soát, phát hiện, ghi nhận và tôn vinh xứng đáng những cá nhân, tập thể có công lao đặc biệt xuất sắc trong toàn quân.

Những tâm hồn và chiến công anh hùng qua góc nhìn của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu

Trong những trang viết đầy tâm huyết, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu đã tái hiện sinh động hình ảnh những con người kiên trung, bất khuất, luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết. Mỗi câu chuyện là một lát cắt lịch sử, góp phần làm sáng rõ phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, đồng thời nhắc nhớ về những đóng góp thầm lặng mà lớn lao của các cá nhân trong chiến tranh cũng như thời bình.

“Bà Má Tham mưu” Sáu Ngẫu là hình ảnh tiêu biểu của người mẹ miền Nam anh hùng trên vùng đất Lái Thiêu. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975, Má Sáu Ngẫu đã trao tấm bản đồ do mình tự vẽ, thể hiện chi tiết khu vực cánh Bắc Sài Gòn, cho Trung đoàn 27 (Đoàn Triệu Hải), do đồng chí Nguyễn Huy Hiệu làm Trung đoàn trưởng. Tấm bản đồ cùng những lời dặn dò chan chứa tình thương, sự bao dung của người mẹ miền Nam đã góp phần quan trọng vào việc nắm tình hình, tổ chức tiến quân, giúp bộ đội vượt cầu Vĩnh Bình tiến vào Sài Gòn, hạn chế tổn thất trong chiến đấu. Từ sự trân trọng đối với những đóng góp đặc biệt ấy, bằng trách nhiệm của người từng trực tiếp chỉ huy trên chiến trường và tình cảm sâu nặng với đồng đội, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu đã kiến nghị, đề xuất truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho Má Sáu Ngẫu.

Trung tướng Lê Nam Phong là người chỉ huy tài ba, quyết đoán, đồng thời giàu lòng yêu thương đồng đội. Từ hình ảnh người đại đội trưởng đầu trọc trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 đến biệt danh “Ông Năm Lửa” trên các chiến trường Đông Nam Bộ khốc liệt, ông luôn thể hiện bản lĩnh, ý chí và phẩm chất của người cán bộ chỉ huy Quân đội nhân dân Việt Nam. Đặc biệt, câu chuyện vị Tư lệnh cởi bộ quân phục mùa đông đang mặc, tháo đồng hồ và gom số tiền trong túi trao cho người lính cũ Vũ Bầu có hoàn cảnh nghèo khó đã khắc họa sâu sắc một phương diện đáng quý của người làm tướng: đằng sau sự quyết đoán trên chiến trường là tấm lòng nhân hậu, sự sẻ chia chân thành và nghĩa tình đồng đội không phai nhạt theo năm tháng.

Đại tướng Lê Văn Dũng, người đồng đội thân thiết được gọi bằng cái tên gần gũi “anh Bảy Dũng”, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, trưởng thành qua những năm tháng chiến tranh ác liệt. Từ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, Chiến dịch Nguyễn Huệ năm 1972 đến Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, ông đã trải qua thực tiễn chiến đấu, trưởng thành trong quá trình xây dựng và chiến đấu của quân đội, hoàn thành nhiều trọng trách được giao. Ở ông hội tụ bản lĩnh chính trị, trí tuệ, lòng dũng cảm và sự tận tụy của người cán bộ quân đội. Sau những năm tháng cống hiến, khi trở về đời thường, ông vẫn giữ nét mộc mạc, chân chất của một người con Nam Bộ, gần gũi với đồng chí, đồng đội và những người từng gắn bó với mình qua chiến tranh.

Trung tướng Lưu Phước Lượng là người chiến sĩ kiên cường, từng ém quân trên trần nhà Má Hai Cây Thị ở Gò Vấp trong Chiến dịch Mậu Thân năm 1968. Trải qua chiến tranh và những năm tháng công tác, khi rời quân ngũ, ông tiếp tục dành tâm sức cho công tác đền ơn đáp nghĩa trên cương vị Tổ trưởng Tổ Tư vấn Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ TP.HCM. Bằng uy tín, trách nhiệm và sự tận tâm, ông cùng các tổ chức, cá nhân liên quan vận động, quy tụ nguồn lực xây dựng đền thờ, tìm kiếm, xác minh danh tính và đưa hàng nghìn hài cốt liệt sĩ trở về với quê hương. Hành trình ấy cho thấy sự tiếp nối bền bỉ của phẩm chất người lính: khi tiếng súng đã lùi xa, trách nhiệm với đồng đội, với những người đã ngã xuống vẫn còn nguyên vẹn.

Những câu chuyện về Má Sáu Ngẫu, Trung tướng Lê Nam Phong, Đại tướng Lê Văn Dũng và Trung tướng Lưu Phước Lượng, qua góc nhìn và những trang viết của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, không chỉ làm sống lại những năm tháng chiến đấu gian khổ mà còn góp phần khẳng định giá trị trường tồn của lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm, đức hy sinh và nghĩa tình đồng đội. Đó cũng là những giá trị cần được gìn giữ, lan tỏa và chuyển hóa thành hành động cụ thể trong công tác tri ân, tôn vinh những người có công với đất nước.

Việc phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND đối với những cá nhân có thành tích đặc biệt xuất sắc là sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Từ những câu chuyện được khắc họa trong các bài viết tri ân, có thể thấy rõ hơn ý nghĩa của việc chủ động phát hiện, tập hợp tư liệu, xác minh thành tích và đề xuất kịp thời những trường hợp xứng đáng được tôn vinh. Những bài viết tâm huyết, những kiến nghị xuất phát từ trách nhiệm và nghĩa tình đồng đội vì thế có thể trở thành nguồn gợi mở quan trọng cho công tác rà soát, tìm kiếm và hoàn thiện hồ sơ, trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình theo quy định.

Từ tri ân đến trách nhiệm rà soát, tôn vinh trong toàn quân

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những chiến công, sự hy sinh và cống hiến của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ vẫn là một phần không thể tách rời trong lịch sử dân tộc và truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam. Qua thời gian, nhiều nhân chứng lịch sử đã qua đời; những người còn sống phần lớn đã tuổi cao, sức yếu; không ít hồ sơ, tư liệu bị thất lạc hoặc chưa được tập hợp đầy đủ. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải khẩn trương hơn nữa trong việc rà soát, sưu tầm, đối chiếu và xác minh tư liệu, không để những chiến công đặc biệt xuất sắc bị lãng quên hoặc chưa được ghi nhận tương xứng.

Từ thực tiễn ấy, thiết nghĩ các cơ quan chức năng, các đơn vị trong toàn quân cần tiếp tục phát huy trách nhiệm, chủ động rà soát những cá nhân, tập thể có thành tích đặc biệt xuất sắc trong các cuộc kháng chiến, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Trong đó, cần quan tâm đến những trường hợp có chiến công nổi bật trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trong sự nghiệp bảo vệ biên giới Tây Nam của Tổ quốc và những địa bàn, nhiệm vụ chiến đấu khác; chú trọng các trường hợp có thành tích đã được đồng đội, nhân chứng xác nhận nhưng hồ sơ chưa đầy đủ, hoặc chưa được xem xét, ghi nhận tương xứng.

Việc rà soát không đơn thuần là công việc hành chính, mà còn là quá trình tìm lại ký ức lịch sử, khôi phục những thông tin có giá trị và làm sáng rõ sự đóng góp của từng con người, từng đơn vị trong những thời khắc cam go của đất nước. Mỗi tư liệu được tìm thấy, mỗi nhân chứng được gặp gỡ, mỗi hồ sơ được bổ sung chính xác đều có thể góp phần làm đầy đặn hơn bức tranh lịch sử, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan có thẩm quyền xem xét, đánh giá khách quan những thành tích đặc biệt xuất sắc.

Để công việc này đạt hiệu quả, cần phát huy vai trò của các cơ quan chức năng, đơn vị quản lý hồ sơ, các hội cựu chiến binh, ban liên lạc truyền thống và những nhân chứng từng trực tiếp chiến đấu, chỉ huy trên chiến trường. Đây là những lực lượng có thể góp phần quan trọng trong việc kết nối nhân chứng, tập hợp tài liệu, xác minh sự kiện và bổ sung những thông tin mà hồ sơ lưu trữ hiện có chưa phản ánh đầy đủ. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đơn vị và những người từng gắn bó với chiến trường sẽ giúp quá trình rà soát được tiến hành bài bản, hạn chế bỏ sót những trường hợp xứng đáng.

Tuy nhiên, công tác tri ân và đề nghị phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND phải luôn được đặt trên nền tảng của sự khách quan, chính xác và nghiêm túc. Tình cảm đồng đội là động lực thôi thúc việc tìm kiếm, xác minh và hoàn thiện hồ sơ; nhưng việc xét tặng phải căn cứ vào thành tích thực tế, tài liệu lịch sử, chứng cứ xác thực và các tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của pháp luật. Không chỉ lời kể của nhân chứng, mà cả hồ sơ lưu trữ, báo cáo chiến đấu, tài liệu của đơn vị, những nguồn tư liệu liên quan và kết quả thẩm định của cơ quan có thẩm quyền đều cần được xem xét, đối chiếu một cách toàn diện.

Thành tích, hành động anh hùng của mỗi cá nhân, tập thể phải được làm rõ trên cơ sở những chứng cứ có thể kiểm tra, xác minh. Lời xác nhận của đồng đội cùng chiến đấu, người chỉ huy trực tiếp và những nhân chứng lịch sử có liên quan là nguồn thông tin quan trọng, giúp bổ sung, làm sáng tỏ hoàn cảnh, diễn biến và ý nghĩa của chiến công. Việc kết hợp các nguồn tư liệu, đối chiếu những thông tin liên quan và thực hiện đúng trình tự thẩm định sẽ góp phần bảo đảm rằng mỗi danh hiệu được trao tặng đều thực sự xứng đáng, có sức thuyết phục và giữ vững giá trị thiêng liêng của sự tôn vinh.

Phát huy nghĩa tình đồng đội trong hành trình tìm lại những chiến công

Một ví dụ đáng chú ý là Ban Liên lạc Trung đoàn 27 (Mặt trận B5), đơn vị mà Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu từng gắn bó. Bằng tinh thần trách nhiệm và tình cảm đồng đội sâu nặng, Ban Liên lạc đã chủ động rà soát, sưu tầm tư liệu, xác minh thông tin và đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét đối với những cá nhân, tập thể lập nên chiến công xuất sắc. Công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và tâm huyết, bởi nhiều sự kiện đã diễn ra cách đây hàng chục năm, nhân chứng phân tán ở nhiều địa phương, trong khi hồ sơ, tài liệu không phải lúc nào cũng còn đầy đủ.

Trong quá trình đó, Ban Liên lạc đã tập hợp, tìm kiếm tư liệu về liệt sĩ Cao Uy, nguyên Trung đoàn trưởng, quê ở Diễn Châu, Nghệ An, thuộc địa bàn Quân khu 4, cùng Trung tướng Phạm Minh Tâm, nguyên Trung đoàn trưởng, từng công tác tại Quân khu 5. Trên cơ sở những tư liệu và thông tin thu thập được, Ban Liên lạc đang đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét việc truy tặng hoặc phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND đối với hai trường hợp này. Những nỗ lực ấy thể hiện trách nhiệm của những người đồng đội đi sau đối với những người đã trực tiếp chiến đấu, cống hiến và để lại dấu ấn trong lịch sử đơn vị.

Điều đáng trân trọng trong hoạt động của các ban liên lạc truyền thống không chỉ là việc tìm kiếm tư liệu hay đề xuất khen thưởng, mà còn là ý thức gìn giữ ký ức chung của một thế hệ. Mỗi cuộc gặp gỡ nhân chứng, mỗi lần đối chiếu hồ sơ, mỗi câu chuyện được ghi chép lại đều góp phần bảo tồn những giá trị lịch sử có nguy cơ mai một theo thời gian. Khi được tiến hành nghiêm túc, những hoạt động ấy vừa hỗ trợ công tác xác minh thành tích, vừa góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tự hào và trách nhiệm cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ hôm nay.

Từ những bài viết tri ân của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu đến những nỗ lực bền bỉ của các ban liên lạc truyền thống, có thể thấy công tác tri ân cần được nhìn nhận như một trách nhiệm thường xuyên, liên tục, gắn với việc bảo tồn lịch sử và thực hiện chính sách đối với người có công. Mỗi chiến công được xác minh, mỗi cống hiến được ghi nhận đúng mức không chỉ mang lại niềm an ủi, sự thanh thản cho đồng đội, gia đình và thân nhân, mà còn góp phần khẳng định sự công bằng, nghiêm túc trong việc đánh giá những đóng góp của các thế hệ đi trước.

Trách nhiệm tri ân không kết thúc khi chiến tranh lùi xa, cũng không dừng lại ở những dịp kỷ niệm hay những buổi gặp mặt truyền thống. Đó là trách nhiệm được tiếp nối qua từng thế hệ, bằng những việc làm cụ thể, thiết thực và bền bỉ. Rà soát, phát hiện, xác minh và đề nghị phong tặng, truy tặng kịp thời danh hiệu Anh hùng LLVTND cho những cá nhân, tập thể thực sự xứng đáng chính là một trong những cách thiết thực để thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”.

Bởi suy cho cùng, tôn vinh những người anh hùng không chỉ là sự ghi nhận đối với quá khứ, mà còn là trách nhiệm với hiện tại và tương lai. Khi những chiến công được làm sáng tỏ, những cống hiến được ghi nhận và những hy sinh được tri ân đúng mức, truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam sẽ tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa, trở thành nguồn sức mạnh tinh thần để các thế hệ hôm nay và mai sau vững bước trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.