Tại cuộc làm việc ngày 28/5 với Hội đồng Dân tộc của Quốc hội và các cơ quan liên quan, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính nhấn mạnh yêu cầu các chính sách dân tộc phải được thể hiện đầy đủ, thực chất trong từng dự án luật, nghị quyết và chương trình phát triển, tránh tình trạng quy định chung chung hoặc thiếu tính khả thi trong quá trình triển khai thực tế.

Thông điệp này được xem là một yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng nhanh đi cùng phát triển bao trùm, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chương trình mục tiêu và chính sách dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và khu vực đặc biệt khó khăn. Hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục, điện lưới, nước sạch và điều kiện sống tại nhiều địa phương đã có chuyển biến rõ rệt.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng cách phát triển giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số với khu vực đô thị và đồng bằng vẫn còn khá lớn. Không ít địa phương vẫn đối mặt với tỷ lệ hộ nghèo cao, thiếu việc làm bền vững, chất lượng giáo dục chưa đồng đều và khó khăn trong tiếp cận các dịch vụ công cơ bản.

Một số chuyên gia cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở nguồn lực đầu tư, mà còn xuất phát từ việc nhiều chính sách vẫn thiếu tính liên kết, chưa bám sát đặc thù từng vùng, từng nhóm dân tộc và đôi khi chưa phản ánh đầy đủ nhu cầu thực tiễn của người dân.

Chính vì vậy, yêu cầu đưa chính sách dân tộc vào ngay từ khâu xây dựng luật, nghị quyết và cơ chế điều hành được xem là bước chuyển quan trọng về tư duy thể chế.

Theo Phó Thủ tướng Mai Văn Chính, việc xây dựng pháp luật cần bảo đảm nguyên tắc đồng bào dân tộc thiểu số phải được thụ hưởng thành quả phát triển một cách thực chất, công bằng và bền vững. Điều đó đồng nghĩa mọi chính sách liên quan đến giáo dục, y tế, đất đai, lao động, chuyển đổi số hay phát triển kinh tế vùng đều cần tính tới yếu tố đặc thù của khu vực miền núi và đồng bào dân tộc thiểu số.

Một trong những vấn đề được đặt ra hiện nay là khoảng cách giữa chủ trương và hiệu quả thực thi chính sách tại cơ sở.

Thực tế cho thấy có những chương trình được thiết kế với mục tiêu rất lớn nhưng khi triển khai lại gặp khó khăn do thủ tục chồng chéo, thiếu hướng dẫn cụ thể hoặc chưa phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.

Ở nhiều vùng sâu, vùng xa, người dân vẫn gặp khó trong tiếp cận vốn vay ưu đãi, chuyển đổi sinh kế hay tiếp cận thông tin pháp luật và dịch vụ công trực tuyến. Trong khi đó, một số chính sách hỗ trợ còn mang tính ngắn hạn, thiếu cơ chế tạo sinh kế lâu dài cho người dân.

Vì vậy, yêu cầu “thể hiện đầy đủ, thực chất” chính sách dân tộc trong từng dự án luật không chỉ là vấn đề kỹ thuật lập pháp mà còn là yêu cầu về hiệu quả quản trị và trách nhiệm thực thi chính sách.

Giới chuyên gia cho rằng để chính sách đi vào cuộc sống, cần chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ sang tư duy tạo năng lực phát triển. Điều quan trọng không chỉ là hỗ trợ bao nhiêu, mà là giúp người dân có cơ hội tiếp cận giáo dục tốt hơn, việc làm ổn định hơn, ứng dụng khoa học công nghệ hiệu quả hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị kinh tế.

Phát triển vùng dân tộc thiểu số trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập

Một điểm đáng chú ý trong giai đoạn hiện nay là các vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang đứng trước cả cơ hội và thách thức lớn từ quá trình chuyển đổi số, đô thị hóa và hội nhập kinh tế.

Nếu được đầu tư đúng hướng, công nghệ số có thể giúp rút ngắn khoảng cách phát triển giữa miền núi với đô thị thông qua giáo dục trực tuyến, thương mại điện tử, du lịch cộng đồng hay các mô hình nông nghiệp thông minh.

Tuy nhiên, nguy cơ tụt hậu cũng có thể gia tăng nếu thiếu hạ tầng số, thiếu kỹ năng công nghệ và thiếu cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Chính vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng chính sách dân tộc trong giai đoạn mới không thể chỉ dừng ở hỗ trợ an sinh mà cần gắn với chiến lược phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi số, bảo tồn văn hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế địa phương.

Bên cạnh đó, việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc cũng cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với phát triển kinh tế. Không ít địa phương hiện đang đứng trước áp lực thương mại hóa du lịch hoặc mai một giá trị văn hóa truyền thống khi quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng.

Trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn mới, phát triển bao trùm đang trở thành yêu cầu quan trọng trong xây dựng chính sách công. Điều này đồng nghĩa các nhóm yếu thế, khu vực khó khăn và đồng bào dân tộc thiểu số cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình hoạch định chính sách phát triển.

Việc Chính phủ yêu cầu rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng bảo đảm đầy đủ chính sách dân tộc cho thấy tư duy phát triển đang chuyển dần từ hỗ trợ hành chính sang tiếp cận dựa trên quyền và cơ hội phát triển công bằng.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, khoảng cách phát triển vùng miền và chất lượng tiếp cận dịch vụ công sẽ là một trong những thước đo quan trọng của hiệu quả quản trị quốc gia.

Bởi suy cho cùng, giá trị của một chính sách không chỉ nằm ở văn bản được ban hành, mà còn ở khả năng tạo ra thay đổi thực chất trong đời sống của người dân, đặc biệt với những cộng đồng còn nhiều khó khăn ở vùng sâu, vùng xa và miền núi.