Những bức tranh tiếp tục sống trong ký ức
Với họa sĩ Nguyễn Như Ngọc, chân dung không chỉ cần giống mà phải có sức sống. Một ánh mắt, nét cười, dáng ngồi hay khoảng sáng trên gương mặt đều phải góp phần thể hiện khí chất của nhân vật. Bởi vậy, trước mỗi tác phẩm, ông thường dành nhiều thời gian đọc tư liệu, nghiên cứu hình ảnh, tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp; khi có điều kiện còn gặp gỡ người thân, đồng đội hoặc những người từng biết nhân vật.

Có bức tranh phải sửa nhiều lần chỉ vì một ánh mắt chưa đúng. Có tác phẩm kéo dài hơn dự tính vì người họa sĩ vẫn cảm thấy nhân vật chưa thật sự “bước ra” khỏi tấm toan. Vì thế, trong nhiều lời nhận xét, ông đặc biệt trân trọng hai chữ: “Có hồn.”

Nhiều tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Như Ngọc sau khi hoàn thành không ở lại trong phòng tranh mà được trao tặng gia đình nhân vật, đưa về nhà thờ, từ đường, khu tưởng niệm, di tích lịch sử và những không gian gắn với người trong tranh. Với ông, khi một tác phẩm được đặt đúng nơi, nó không còn chỉ thuộc về người sáng tác mà trở thành một phần ký ức của gia đình và cộng đồng. Một người con có thể gặp lại hình ảnh cha mình, một người đồng đội có thể nhìn thấy gương mặt thân quen, còn một người trẻ có thể từ bức tranh mà muốn tìm hiểu thêm về lịch sử. Đó cũng là cách họa sĩ Nguyễn Như Ngọc để hội họa đồng hành cùng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Không chỉ hướng về quá khứ, ông còn thực hiện chân dung những nhân vật của thời kỳ hiện nay, xem đó như một cách ghi lại diện mạo đất nước trong từng giai đoạn phát triển. Theo ông, hiện tại rồi cũng sẽ trở thành lịch sử, và hội họa có thể góp phần lưu giữ những dấu ấn ấy cho mai sau.

Từ cây cọ đến những trọng trách hôm nay
Một số tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Như Ngọc còn được sử dụng trong các hoạt động giao lưu văn hóa, đối ngoại, góp phần giới thiệu hình ảnh con người và văn hóa Việt Nam đến bạn bè quốc tế. Tháng 6/2026, đoàn doanh nghiệp Hàn Quốc do bà Haeun, Chủ tịch Công ty TNHH Biobom, dẫn đầu đã đến thăm không gian sáng tác của ông tại TP. Hồ Chí Minh. Giữa những chân dung lãnh đạo, tướng lĩnh và danh nhân Việt Nam, các vị khách có dịp tiếp cận một phần câu chuyện đất nước qua hội họa. Khoảnh khắc bà Haeun xúc động khi nhìn thấy chân dung của chính mình do họa sĩ Nguyễn Như Ngọc thực hiện, cho thấy nghệ thuật đôi khi không cần nhiều lời giải thích; một bức tranh cũng có thể trở thành nhịp cầu kết nối những con người đến từ những nền văn hóa khác nhau.

Bên cạnh hoạt động sáng tác, họa sĩ Nguyễn Như Ngọc hiện đảm nhiệm cương vị Giám đốc Trung tâm Hồ Chí Minh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Xã hội. Những trọng trách ấy mở rộng thêm không gian hoạt động của ông từ phòng vẽ đến các chương trình văn hóa, nghiên cứu và cộng đồng. Nếu cây cọ giúp ông gìn giữ ký ức bằng hình ảnh, thì công việc chuyên môn tạo thêm cơ hội để ông lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn trong đời sống xã hội. Không ít tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Như Ngọc được dành để trao tặng, phục vụ cộng đồng hoặc lưu giữ tại các không gian lịch sử. Với ông, giá trị của một bức tranh không chỉ nằm ở giá tiền, mà còn ở nơi nó được đặt, ở cảm xúc của người đón nhận và ở khả năng khơi gợi sự quan tâm đối với lịch sử.

Từ cậu bé từng say mê vẽ trên nền đất quê nhà đến họa sĩ, Giám đốc Trung tâm Hồ Chí Minh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Xã hội, họa sĩ Nguyễn Như Ngọc đã đi qua một hành trình dài nhưng vẫn chưa dừng lại. Trong không gian sáng tác của ông vẫn còn những tấm toan trắng, những tập tư liệu đang mở và những nhân vật chưa được kể bằng sắc màu.

Sau hơn ba thập kỷ, điều đáng nói không chỉ là số lượng tác phẩm hay những chức vụ đang đảm nhiệm, mà là người họa sĩ ấy vẫn còn nguyên mong muốn cầm cọ, tiếp tục kể những câu chuyện về con người, lịch sử và đất nước. Bởi với họa sĩ Nguyễn Như Ngọc, mỗi bức chân dung không chỉ lưu giữ một gương mặt, mà còn giữ lại một phần ký ức của con người và thời đại.