Theo hồ sơ di tích, đền Bà Chúa là nơi thờ Đức Bà Nguyễn Thị Ngọc Tú – Tây cung Chính phi Linh phủ Dực Bảo Trung Hưng tôn thần Công chúa. Bà là Hoàng nữ thứ hai của Chúa Nguyễn Hoàng và là chính phi của Thanh Đô Vương Trịnh Tráng thời Lê - Trịnh.

Tương truyền, trong một lần đi thuyền qua vùng ven sông Hồng, chứng kiến người dân nghèo khó, thiếu đất canh tác, bà đã bỏ tiền của xin quai đê lấn bãi, mở rộng hơn 200 mẫu đất chia cho dân làm ăn sinh sống. Bà còn cho đào sông dẫn nước phục vụ sản xuất, bắc cầu cho dân đi lại và xây dựng chùa Nghiêm Thắng Tự để nhân dân thờ phụng. Những việc làm ấy khiến bà được người dân suy tôn như một vị phúc thần bảo trợ cho cư dân vùng bãi sông Hồng.

Toàn cảnh buổi lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố đối với Đền Bà Chúa ngày 9/5/2026. Ảnh: Dương Lâm.

Sau khi Đức Bà hóa thần năm 1631, nhân dân hai làng Nam Dư Thượng và Nam Dư Hạ đã lập đền thờ tại khu vực cạnh đê sông Hồng để tưởng nhớ công lao của bà. Năm 1889, bà tiếp tục được vua Thành Thái sắc phong “Tây cung chính phi Linh phủ Dực bảo Trung hưng tôn thần Công chúa húy Nguyễn Thị Ngọc Tú”. Hiện bản chính sắc phong vẫn được lưu giữ tại đình Nam Dư Thượng.

Đảng uỷ, UBND, HĐND, MTTQ phường Lĩnh Nam đã cùng các tập thể, cá nhân lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích đối với Đền Bà Chúa. Quá trình xác định giá trị lịch sử văn hoá tiến hành công phu, nghiêm túc, từ việc sưu tầm, kiểm chứng tư liệu, khảo sát thực địa, đánh giá giá trị cho đến hoàn thiện các thủ tục theo đúng quy định. 

Đảng uỷ, UBND phường Lĩnh nam đã chỉ đạo quyết liệt; các bộ phận chuyên môn chủ động tham mưu; tiểu ban bảo vệ di tích, các cụ cao niên và nhân dân địa phương đã tích cực đóng góp công sức, trí tuệ và nhiều tư liệu quý, góp phần hoàn thiện hồ sơ một cách đầy đủ, khoa học và đúng quy định.

Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội (bên phải) trao Bằng xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố đối với Đền Bà Chúa tới các đồng chí lãnh đạo phường Lĩnh Nam ngày 9/5/2026. Ảnh: Dương Lâm.

Theo các nhà nghiên cứu, đền Bà Chúa có từ thời Lê Trung Hưng, khoảng thế kỷ XVII. Trải qua nhiều biến động lịch sử và thay đổi địa giới hành chính, di tích không còn nguyên vẹn như xưa nhưng vẫn được cộng đồng cư dân địa phương gìn giữ như một phần ký ức văn hóa của vùng đất Lĩnh Nam.

Việc Đền Bà Chúa được công nhận là di tích lịch sử - văn hoá là niềm vinh dự, tự hào và đặt ra trách nhiệm to lớn trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích. 

Phát biểu tại buổi lễ, Thành ủy viên, Phạm Tuấn Long - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Hà Nội đề nghị tiểu ban bảo vệ Di tích Đền Bà Chúa tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, thực hiện tốt công tác quản lý, trông coi, giữ gìn di tích; bảo đảm an ninh, trật tự, vệ sinh môi trường; chủ động phối hợp với chính quyền trong việc tu bổ, tôn tạo và tổ chức các hoạt động tín ngưỡng đúng quy định, phù hợp thuần phong mỹ tục của địa phương. 

Đồng thời, đề nghị nhân dân phường Lĩnh Nam tiếp tục nâng cao ý thức trách nhiệm, tích cực tham gia bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị di tích; chung tay xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, góp phần đưa Đền Bà Chúa thực sự trở thành điểm sinh hoạt văn hoá tâm linh tiêu biểu, gắn bó bền chặt với đời sống cộng đồng.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Lĩnh Nam Đỗ Thanh Tùng phát biểu tại buổi lễ ngày 9/5/2026. Ảnh: Dương Lâm.

Đền Bà Chúa được công nhận là là di tích lịch sử - văn hoá cấp Thành Phố tiếp thêm động lực cho phường Lĩnh Nam cùng nhân dân thực hiện tốt hơn nữa công tác bảo tồn, tu bổ di tích theo đúng quy định của pháp luật; đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử, văn hoá cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ; đồng thời khai thác hiệu quả giá trị di tích gắn với phát triển văn hoá, du lịch của địa phương.

Đền Bà Chúa không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là không gian lưu giữ những giá trị quý báu về lịch sử, văn hoá, kiến trúc và nghệ thuật truyền thống, góp phần bồi đắp bản sắc văn hoá của Thành phố Hà Nội.