
Không phải ngẫu nhiên, hồ Ba Bể được ví von như "nàng tiên xanh". Đến với Ba Bể, khách lãng du sẽ chiêm ngưỡng màu xanh bát ngát của rừng tự nhiên thuộc Vườn quốc gia Ba Bể, màu nước xanh mênh mang của hồ.
Nước hồ Ba Bể xanh quanh năm bởi giá trị địa chất độc đáo của nó khi được hình thành, kiến tạo bởi sụt lún các dãy núi đá vôi cách đây hơn 200 triệu năm. Năm 1995, Ba Bể được hội nghị hồ nước ngọt thế giới tại Mỹ công nhận là một trong 20 hồ nước ngọt đặc biệt cần được bảo vệ.
Năm 1996, hồ được công nhận di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Năm 2011, Ba Bể được công nhận là khu Ramsar-Khu bảo tồn đất ngập nước có tầm quan trọng của thế giới…
Với sự ghi nhận, công nhận tầm quốc tế ấy, tiềm năng du lịch hồ Ba Bể là một “mỏ vàng”. Khi chưa hợp nhất, tỉnh Bắc Kạn cũ xác định du lịch là kinh tế mũi nhọn và hồ Ba Bể được xác định là “điểm nhấn đặc biệt”, trọng tâm của kinh tế du lịch.

Sau khi Trung ương đầu tư để tỉnh Bắc Kạn cũ mở tuyến đường du lịch tới danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể, rút ngắn đáng kể thời gian tới hồ thì sự quan tâm của các nhà đầu tư vào du lịch tại hồ đã sôi động hẳn lên. Các nhà đầu tư lớn, có tên tuổi trên cả nước đều đã tới tìm hiểu, nghiên cứu, đề xuất. Nhưng tất cả vẫn chỉ là đề xuất vì sẽ không thể triển khai bất cứ dự án nào khi chưa có một quy hoạch tổng thể.
Theo đó, nhiều năm qua, phát triển du lịch ở hồ Ba Bể vẫn không thể vượt lên để xứng với tiềm năng. Chung quanh hồ chỉ có vài bản homestay và một số ít cơ sở lưu trú, không có nơi vui chơi, giải trí. Người dân, thậm chí doanh nghiệp làm du lịch theo kiểu tự phát.

Nhiều khu vực ven hồ bị phá vỡ bởi những ngôi nhà cao tầng lộn xộn, không giấy phép. Tất cả khiến Ba Bể chỉ thu hút được số lượng không nhiều khách nội địa, khách quốc tế chỉ là đơn lẻ, đa dạng cá nhân khám phá.
Khi hợp nhất thành tỉnh Thái Nguyên mới, không gian du lịch của Thái Nguyên đã rộng lớn hơn. Chỉ hai ngày trước khi hợp nhất thành tỉnh Thái Nguyên mới, Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích quốc gia đặc biệt danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể. Chính phủ cũng giao tỉnh Thái Nguyên mới thực hiện quy hoạch này.
Tại cuộc làm việc với Bộ VHTTDL sáng 28/5/2026, tỉnh Thái Nguyên đã đề nghị
đề xuất Bộ VHTTDL quan tâm, chủ trì hướng dẫn tỉnh rà soát, nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch tổng thể phát triển khu du lịch quốc gia Hồ Núi Cốc đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 và Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh Hồ Ba Bể (đã được phê duyệt tại Quyết định số 1407/QĐ-TTg ngày 28/6/2025) nhằm phù hợp với không gian phát triển mới của tỉnh sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.

Tại cuộc họp chiều 16/11/2026, ông Dương Văn Lượng- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên- đã yêu cầu Ban QLDA đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp cùng Sở VHTTDL khẩn trương phối hợp tham mưu UBND tỉnh ban hành văn bản xin ý kiến Bộ VHTTDL chủ trương điều chỉnh Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể; đồng thời giao Sở VHTTDL chủ trì lập hồ sơ khoa học về Di tích theo đúng quy định.
Cũng theo chỉ đạo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên: Sở Xây dựng có trách nhiệm nghiên cứu kỹ trình tự, thủ tục và nội dung cần điều chỉnh, phối hợp với Ban QLDA xây dựng các mốc thời gian tiến độ cụ thể. Sở Tài chính khẩn trương rà soát, tham mưu,đề xuất bố trí nguồn kinh phí thực hiện lập điều chỉnh.

Theo Ban QLDA đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh- đơn vị được giao chủ trì- Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1407/QĐ-TTg ngày 28/6/2025. Tuy nhiên, qua rà soát thực tiễn triển khai và đối chiếu với các định hướng phát triển, yêu cầu quản lý sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều nội dung của Quy hoạch cần được nghiên cứu, điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.
Cụ thể, về ranh giới các khu vực bảo vệ Di tích, đặc biệt là khu vực bảo vệ I, có sự giao thoa với một số khu dân cư, đất ở và đất sản xuất ổn định của người dân. Điều này tiềm ẩn những khó khăn trong việc giải quyết hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ Di tích với nhu cầu xây dựng, sản xuất, ổn định đời sống và sinh kế của người dân; đồng thời gây khó khăn trong công tác quản lý đất đai, cấp phép xây dựng và triển khai các dự án.

Về cơ cấu chức năng và không gian phát triển du lịch, các phân khu chức năng và tổ chức không gian trong quy hoạch hiện hành cần được rà soát để phù hợp hơn với định hướng phát triển du lịch của tỉnh Thái Nguyên và mục tiêu hình thành Khu du lịch quốc gia hồ Ba Bể. Nhu cầu phát triển các không gian dịch vụ, lưu trú, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và các sản phẩm du lịch đặc trưng đặt ra yêu cầu tổ chức lại không gian một cách hợp lý, vừa tạo điều kiện thu hút đầu tư, nâng cao chất lượng dịch vụ, vừa bảo đảm không làm ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường và hệ sinh thái tự nhiên của khu vực Di tích.
Cùng với đó, đặc điểm địa hình miền núi, hệ thống sông, hồ chia cắt, khả năng tiếp cận các điểm du lịch còn hạn chế cũng đặt ra yêu cầu nghiên cứu phương án tổ chức giao thông, hạ tầng kỹ thuật và kết nối các khu chức năng, trong đó có các phương thức giao thông đặc thù phục vụ hoạt động du lịch.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, địa giới và không gian quản lý có sự thay đổi; việc triển khai quy hoạch chung các xã, quy hoạch chuyên ngành và các quy hoạch có liên quan đặt ra yêu cầu rà soát, cập nhật các quy định quản lý theo quy hoạch Di tích. Một số nội dung về quản lý không gian, sử dụng đất, hoạt động xây dựng tại khu vực bảo vệ Di tích, khu dân cư và khu vực phát triển du lịch cần được cụ thể hóa để bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện, hạn chế chồng chéo giữa các quy hoạch.

Khảo sát thực tế
Trong hai ngày (17 và 18/10), Trịnh Xuân Trường, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy cũng dàn lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên và Đoàn công tác của Bộ VHTTDL do ông Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng làm Trưởng Đoàn đã đi khảo sát thực tế tại một số địa điểm thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể, phục vụ công tác rà soát, hoàn thiện quy hoạch bảo tồn, tu bổ, phục hồi Di tích.
Tại các điểm khảo sát dọc sông Năng, động Puông và đền An Mạ, Đoàn công tác tập trung đánh giá hiện trạng cảnh quan, không gian dân cư, các giá trị di sản và những vấn đề cần nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện quy hoạch. Trọng tâm là xác định rõ phạm vi, yêu cầu bảo vệ đối với từng khu vực, bảo đảm hài hòa giữa gìn giữ giá trị Di tích với ổn định đời sống, sinh kế của người dân và phát triển du lịch bền vững.

Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt trong định hướng phát triển hồ Ba Bể là bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao đời sống Nhân dân. Quy hoạch cần lấy hồ làm trung tâm kết nối, gắn bảo vệ cảnh quan, đa dạng sinh học, các giá trị địa chất và hang động với tổ chức hạ tầng, kiểm soát kiến trúc, phát triển các sản phẩm du lịch phù hợp.
Cùng với du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và khám phá thiên nhiên, tỉnh định hướng phát triển du lịch cộng đồng, trải nghiệm văn hóa bản địa, du lịch nông nghiệp gắn với các sản phẩm OCOP. Việc hoàn thiện quy hoạch cũng nhằm tạo cơ sở khắc phục những hạn chế về giao thông, cảnh quan, môi trường; tăng cường kết nối các tour, tuyến, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến, tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân địa phương.
Qua khảo sát, Thứ trưởng Bộ VHTTDL và Đoàn công tác cơ bản thống nhất với định hướng, các đề xuất hoàn thiện quy hoạch. Đồng thời đề nghị quá trình điều chỉnh phải dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, nhận diện đầy đủ các giá trị di sản; phân định rõ không gian bảo tồn, khu dân cư và khu vực dịch vụ; đánh giá kỹ tác động đến cảnh quan, hệ sinh thái và văn hóa bản địa. Việc phát triển du lịch cần đi đôi với gìn giữ tính nguyên bản của di sản, bảo đảm sự gắn bó của cộng đồng dân cư với không gian Di tích.
“Quy hoạch phải gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững, tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư có năng lực; đồng thời khuyến khích người dân tham gia bảo tồn, phát triển dịch vụ du lịch và trực tiếp hưởng lợi từ các giá trị di sản. Qua đó, từng bước phát huy tiềm năng, lợi thế của Di tích quốc gia đặc biệt Danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể, hướng tới xây dựng nơi đây trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn, mang đậm bản sắc vùng trung du và miền núi phía Bắc”- ông Trịnh Xuân Trường nói.

Kỳ vọng bứt phá
Với định hướng "Hai trọng điểm, một trục động lực, một nền tảng", trong đó hồ Ba Bể là điểm nhấn quan trọng để quy hoạch, đầu tư và thu hút các tập đoàn lớn vào phát triển du lịch- ngày 10/12/2025, Tỉnh ủy Thái Nguyên đã ban hành các văn bản chỉ đạo trọng tâm như Đề án số 17/ĐA-TU về phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030 và Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Vườn quốc gia Ba Bể Lấy hồ Ba Bể làm trung tâm kết nối, gắn việc phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, khám phá hang động với công tác bảo tồn cảnh quan, đa dạng sinh học và giữ gìn sinh kế cho người dân địa phương.
Du lịch Thái Nguyên kỳ vọng bứt phá với hai trọng điểm là xây dựng hồ Núi Cốc và hồ Ba Bể trở thành khu du lịch quốc gia, đẳng cấp quốc tế, tạo thêm nhiều công ăn việc làm cho người dân địa phương.
Hồ Ba Bể ở phía bắc của tỉnh Thái Nguyên, nằm trọn trong Vườn quốc gia Ba Bể, diện tích mặt nước hơn 500ha. Hồ được bao bọc bởi rừng nguyên sinh và hệ thống hang động phong phú, sở hữu hệ sinh thái đa dạng, cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, gắn với bản sắc văn hóa đặc trưng của các dân tộc Tày, Nùng, Dao.
Từ lâu, hồ Ba Bể được ví như nàng tiên, như viên ngọc xanh giữ núi rừng Việt Bắc. Đến với Ba Bể, du khách được đắm chìm trong không gian trong lành, ngắm những con thuyền lướt nhẹ trên mặt hồ trong sương sớm, được thăm động Puông, thác Đầu Đẳng, đi bộ trong rừng nguyên sinh hoặc trải nghiệm văn hóa đặc sắc của cư dân đồng vùng hồ.

Trong khi đó, hồ Núi Cốc chỉ cách trung tâm hành chính tỉnh Thái Nguyên gần 15km, diện tích mặt nước khoảng 2.500ha. Hồ Núi Cốc mang vẻ đẹp thơ mộng, huyền bí đã đi vào thơ ca. Vẻ đẹp của hồ Núi Cốc cùng câu chuyện tình huyền thoại về nàng Công, chàng Cốc vì tình yêu không thành mà nhớ thương hoá sông, hoá núi khiến bao du khách mể mẩn chẳng muốn về. Hiện nay, hồ Núi Cốc đang được đầu tư phát triển thành khu du lịch tổng hợp với các loại hình du lịch nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, du lịch tâm linh và du lịch sinh thái.
Điểm chung của cả hai hồ này là nằm trong mạng lưới tài nguyên sinh thái đặc sắc của tỉnh Thái Nguyên, nơi hội tụ hồ, rừng, núi và văn hóa bản địa, có đầy đủ yếu tố để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm.
Việc sáp nhập giữa tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn là bước chuyển mang tính chiến lược. Thái Nguyên mới được hưởng lợi từ việc sở hữu tài nguyên du lịch đa dạng hơn, với giá trị được cộng hưởng từ các khu bảo tồn và vườn quốc gia như Ba Bể. Cơ hội tăng cường liên kết và hợp tác phát triển du lịch với các tỉnh như Hà Nội, Tuyên Quang, Phú Thọ, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Ninh trở nên rõ nét hơn.
Có cơ sở để nhìn nhận rằng ngành du lịch của Thái Nguyên đang đứng trước ngưỡng cửa của một kỷ nguyên phát triển mới. Với lợi thế cảnh quan, văn hóa, sinh thái của Ba Bể, tỉnh có thể vươn mình mạnh mẽ và khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch cả nước.
Để thành công, Thái Nguyên cần quy hoạch không gian du lịch hợp lý, gắn liền với bảo tồn thiên nhiên và khai thác có kiểm soát. Hạ tầng giao thông, hệ thống lưu trú, dịch vụ hỗ trợ phải được đầu tư đồng bộ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách. Đào tạo nguồn nhân lực địa phương, nâng cao kỹ năng du lịch cộng đồng cũng là nhiệm vụ quan trọng giúp người dân vừa là chủ thể vừa là người hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động du lịch.

Trong kỷ nguyên số, việc ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý và quảng bá du lịch Ba Bể là bước đi cần thiết. Việc số hóa điểm đến, phát triển hướng dẫn du lịch thông minh, truyền thông đa phương tiện và mạng xã hội, hợp tác với các tổ chức trong và ngoài nước để đưa Ba Bể ra thế giới sẽ góp phần tăng tính cạnh tranh và thu hút đầu tư.
Đồng thời, hỗ trợ người dân làm du lịch cộng đồng cần phối hợp bài bản: đào tạo kỹ năng phục vụ, quản lý homestay, giao tiếp du lịch; phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch như mắm tép chua Ba Bể, rượu men lá, khăn thổ cẩm, sản phẩm thủ công lưu niệm.
Việc đưa Hồ Ba Bể vươn tầm không đơn giản là điều chỉnh quy hoạch, xây dựng công trình, phát triển một điểm đến mới mà là hiện thực hóa một chiến lược phát triển bền vững kết hợp giữa bảo vệ thiên nhiên, phát triển kinh tế du lịch và nâng cao đời sống người dân. Sự đồng hành giữa nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng là yếu tố quyết định.
Bình luận bài viết