PV: Thưa Thượng tướng, dự thảo Văn kiện Đại hội XIV thể hiện rõ sự phát triển tư duy về quốc phòng – an ninh khi gắn chặt lĩnh vực này với phát triển kinh tế – xã hội, khoa học – công nghệ, bảo vệ môi trường và chuyển đổi số. Ông nhìn nhận như thế nào về sự đổi mới trong tư duy lý luận này?

Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu:
Quân đội nhân dân Việt Nam từ khi ra đời đã thực hiện ba chức năng cơ bản: đội quân chiến đấu, đội quân công tác và đội quân lao động sản xuất. Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, chúng ta đã không ngừng phát triển khoa học quân sự, nghệ thuật quân sự, làm chủ và khai thác hiệu quả các trang bị, vũ khí hiện đại do bạn bè quốc tế hỗ trợ, qua đó hoàn thành sứ mệnh lịch sử giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Bước vào giai đoạn cách mạng mới – giai đoạn của khoa học và công nghệ – vấn đề cốt lõi đầu tiên là con người. Chúng ta phải xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có đủ trình độ, năng lực để tiếp cận, làm chủ khoa học – kỹ thuật hiện đại. Đồng thời, cần lựa chọn, tiếp thu tinh hoa của thế giới một cách có chọn lọc, phù hợp với điều kiện, truyền thống và thực tiễn Việt Nam.

Điểm nhấn quan trọng trong cách tiếp cận hiện nay là kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Kinh tế có mạnh thì quốc phòng mới vững. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, không gian mạng và không gian đa chiều phát triển mạnh mẽ, chúng ta phải chủ động tiếp cận, làm chủ khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, từ đó giữ vững độc lập, tự chủ và đi trước đón đầu trong những lĩnh vực then chốt.

PV: Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh không chỉ sức mạnh quân sự mà còn đặc biệt coi trọng sức mạnh của tri thức, công nghệ và lòng dân. Theo ông, đâu là yếu tố quyết định trong tổng hòa các sức mạnh đó?

Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu:
Sức mạnh của chúng ta hôm nay là sức mạnh tổng hợp của con người, trí tuệ và khoa học – công nghệ. Dù vũ khí có hiện đại đến đâu, công nghệ có tiên tiến đến mức nào, thì yếu tố quyết định vẫn là con người.

Con người tạo ra khoa học – công nghệ, làm chủ và vận dụng chúng vào thực tiễn. Ngay cả trí tuệ nhân tạo (AI), suy cho cùng, cũng là sản phẩm của con người. AI hỗ trợ rất nhiều, nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người, đặc biệt trong những quyết sách chiến lược.

Vì vậy, xây dựng con người – cả về trí tuệ, bản lĩnh chính trị, đạo đức và trách nhiệm – vẫn là nền tảng để xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong điều kiện mới.

PV: Khái niệm “thế trận lòng dân” tiếp tục được nhấn mạnh trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV. Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, nội hàm của khái niệm này cần được hiểu như thế nào?

Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu:
Trong suốt chiều dài lịch sử, nghệ thuật chiến tranh nhân dân của Việt Nam gắn liền với sức mạnh của ba thứ quân: bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân tự vệ. Chính sức mạnh ấy đã giúp chúng ta đánh bại những kẻ thù lớn, bảo vệ vững chắc nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Trong điều kiện mới, xây dựng “thế trận lòng dân” trước hết là xây dựng niềm tin. Có niềm tin là có sức mạnh. Trước đây, niềm tin được xây dựng thông qua mối quan hệ máu thịt quân – dân: “đi dân nhớ, ở dân thương”, “quân với dân một ý chí”. Đó là nền tảng của quân đội “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu”.

Ngày nay, bối cảnh đã khác. Không gian mở, không gian mạng mang tính toàn cầu, thông tin đa chiều, thậm chí nhiễu loạn. Vì vậy, xây dựng thế trận lòng dân đòi hỏi chúng ta phải làm chủ khoa học, công nghệ, thông tin, qua đó củng cố niềm tin của nhân dân, giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc – sức mạnh của 54 dân tộc anh em.

PV: Một điểm nhấn khác trong dự thảo văn kiện là việc coi phát triển lý luận đổi mới như một đòn bẩy quan trọng để củng cố quốc phòng – an ninh. Ông đánh giá ra sao về mối quan hệ này?

Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu:
Thực tiễn cho thấy, trong và sau chiến tranh, quân đội ta luôn gắn phát triển kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế. Nhiều đơn vị đứng chân trên các địa bàn chiến lược đã vừa làm nhiệm vụ quốc phòng, vừa tham gia phát triển kinh tế – xã hội.

Trong điều kiện hiện nay, yêu cầu đặt ra là xây dựng các đơn vị kinh tế – quốc phòng đủ năng lực hội nhập trong nước và quốc tế, vừa phục vụ phát triển kinh tế thời bình, vừa sẵn sàng chuyển sang nhiệm vụ quốc phòng khi cần thiết. Đây chính là tính lưỡng dụng rất quan trọng trong chiến tranh hiện đại.

Kinh tế mạnh thì quốc phòng mới mạnh, và ngược lại. Những mô hình doanh nghiệp quân đội như Viettel cho thấy vai trò tiên phong trong làm chủ khoa học – công nghệ, góp phần trực tiếp vào tiềm lực quốc phòng và sức mạnh quốc gia.

PV: Quan điểm “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” được nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội XIV. Theo ông, cần làm gì để hiện thực hóa quan điểm này?

Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu:
Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa đòi hỏi trước hết là năng lực dự báo chiến lược. Điều này phụ thuộc rất lớn vào con người: từ bộ máy tham mưu chiến lược, đội ngũ cán bộ khoa học, đến các nhà lãnh đạo, chỉ huy.

Chúng ta phải dự báo đúng, dự báo sớm những biến động trong nước, khu vực và thế giới để có sự chuẩn bị chủ động, không bị động về chiến lược. Đồng thời, cần xây dựng lực lượng vũ trang hiện đại, đặc biệt là các lực lượng tác chiến không gian mạng, hải quân, không quân và các quân, binh chủng kỹ thuật cao.

Quan trọng hơn cả là phải có chương trình hành động tổng thể, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc, để biến nghị quyết của Đại hội XIV thành hiện thực. Trong đó, sức mạnh của niềm tin, ý chí và quyết tâm của nhân dân là yếu tố không thể thiếu.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Thượng tướng!