Không chỉ đơn thuần là một khóa học về truyền thông số, “Chạm & Kể” được kỳ vọng trở thành không gian để những người trẻ khuyết tật học hỏi, thực hành, kết nối và quan trọng hơn cả là được cất lên tiếng nói của chính mình trên môi trường số.

Khi người trong cuộc trở thành người kể chuyện

Trong nhiều năm qua, hình ảnh và câu chuyện về người khuyết tật ngày càng nhận được sự quan tâm của các cơ quan báo chí, truyền thông. Những câu chuyện về nghị lực, vượt khó, học tập, lao động và hòa nhập cộng đồng đã góp phần giúp xã hội có cái nhìn đầy đủ hơn về người khuyết tật.

Tuy nhiên, bên cạnh những câu chuyện được kể bởi báo chí hay các tổ chức xã hội, vẫn còn một nguồn kể chuyện đặc biệt: chính người khuyết tật kể về cuộc đời mình.

Đó cũng chính là điểm xuất phát của “Chạm & Kể”.

Dự án do Câu lạc bộ Sinh viên Khuyết tật Hà Nội triển khai, thuộc khuôn khổ dự án “Chiến dịch Thúc đẩy Hòa nhập do người khuyết tật khởi xướng” (MIC), do Hội Người khuyết tật thành phố Hà Nội làm chủ dự án, phối hợp với Humanity & Inclusion (HI) thực hiện, với sự tài trợ của Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam.

Theo định hướng của dự án, thay vì chỉ để người khác nói về người khuyết tật, “Chạm & Kể” hướng tới trao thêm công cụ và năng lực để người khuyết tật tự đại diện, tự thể hiện góc nhìn và tự kể câu chuyện của mình.

Đây cũng là tinh thần phù hợp với định hướng thúc đẩy sự tham gia bình đẳng của người khuyết tật trong đời sống xã hội. Một hoạt động truyền thông về MIC gần đây cũng nhấn mạnh việc thay đổi cách xã hội nhìn nhận và truyền thông về người khuyết tật theo hướng tôn trọng, bình đẳng và lấy tiếng nói của người trong cuộc làm trung tâm.

Trong bối cảnh đó, “Chạm & Kể” có thể được xem như một bước tiếp nối quan trọng: từ việc thay đổi cách xã hội kể về người khuyết tật đến việc tạo điều kiện để người khuyết tật trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất và lan tỏa những câu chuyện ấy.

20 sinh viên, một hành trình mới

Ngay từ khi mở đơn tuyển học viên, “Chạm & Kể” đã đặt mục tiêu lựa chọn 20 thanh niên, sinh viên khuyết tật có mong muốn phát triển kỹ năng truyền thông số.

Và ngày 23/8, 20 học viên đã chính thức gặp nhau trong buổi đào tạo đầu tiên tại Viện Goethe Hà Nội. Đây là địa điểm được lựa chọn để tổ chức chuyên đề đầu tiên của dự án.

Điều đặc biệt là các học viên đến từ nhiều trường đại học khác nhau trên địa bàn Hà Nội, với những dạng khuyết tật và khả năng tiếp cận công nghệ rất khác nhau.

Có bạn là sinh viên khiếm thị hoàn toàn. Có bạn còn một phần thị lực. Có bạn là người khuyết tật vận động. Có những bạn đã từng làm nội dung, nhưng cũng có người gần như bắt đầu từ con số không.

Chính sự đa dạng ấy tạo nên một lớp học đặc biệt.

Và cũng đặt ra một câu hỏi thú vị: Liệu một người khiếm thị hoàn toàn có thể tự quay video?

Câu trả lời mà buổi học đầu tiên mang lại là: hoàn toàn có thể, nếu tìm được phương pháp phù hợp.

“Không cần thiết bị chuyên nghiệp, quan trọng là câu chuyện”

Chuyên đề đầu tiên là “Ứng dụng quay dựng trong truyền thông”, với sự đồng hành của ThS. Nguyễn Quốc Phương, giảng viên đến từ Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội.

Thay vì bắt đầu bằng những kỹ thuật quay phim phức tạp, giảng viên lựa chọn cách tiếp cận gần gũi, thực tế và phù hợp với từng nhóm học viên.

Mục tiêu không phải biến 20 sinh viên thành những nhà quay phim chuyên nghiệp trong một thời gian ngắn.

Điều quan trọng hơn là giúp các bạn hiểu rằng chiếc điện thoại mình đang sử dụng hoàn toàn có thể trở thành một công cụ kể chuyện.

Với những học viên còn thị lực, các thao tác quay, bố cục, góc máy và những nguyên tắc cơ bản được hướng dẫn trực tiếp. Với những học viên khiếm thị hoàn toàn, phương pháp đào tạo được điều chỉnh theo hướng tận dụng khả năng cảm nhận không gian, âm thanh, lời nói và sự hỗ trợ của các bạn đồng hành.

Thầy Phương cho biết mình từng tham gia đào tạo truyền thông cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, nhưng lớp học lần này mang đến một cảm xúc rất đặc biệt.

Điều khiến thầy ấn tượng là tinh thần học tập của các bạn.

Trong những ngày Hà Nội mưa nhiều, việc di chuyển đối với người khuyết tật vốn đã khó khăn hơn, nhưng các học viên vẫn có mặt từ rất sớm và tích cực tham gia vào buổi học.

Với thầy, đó là một minh chứng rõ ràng cho tinh thần chủ động và khát vọng học hỏi của những người trẻ đang muốn làm chủ công nghệ để mở rộng cơ hội của chính mình.

Từ “cầm tay chỉ việc” đến tự hỗ trợ lẫn nhau

Một trong những cách làm đáng chú ý của chuyên đề đầu tiên là phương pháp “cầm tay chỉ việc”.

Thay vì truyền đạt quá nhiều kiến thức kỹ thuật cùng lúc, giảng viên tập trung vào những thao tác đơn giản, dễ hiểu và có thể thực hành ngay.

Đặc biệt, lớp học được tổ chức theo hướng để các học viên có thể hỗ trợ lẫn nhau.

Những bạn khuyết tật vận động hoặc còn khả năng quan sát tốt có thể hỗ trợ các bạn khiếm thị hoàn toàn trong một số thao tác kỹ thuật. Ngược lại, mỗi học viên đều có thể đóng góp thế mạnh riêng của mình vào quá trình sáng tạo nội dung.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp giải quyết bài toán kỹ thuật mà còn tạo ra một giá trị lớn hơn: tinh thần đồng hành và trao quyền trong chính cộng đồng người khuyết tật.

Đó cũng là điều Lương Tấn Cường, sinh viên Khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cảm nhận rõ trong buổi học.

Là một sinh viên khiếm thị còn khả năng nhìn, Cường cho biết mình học được nhiều kiến thức bổ ích và đặc biệt vui khi có thể ghép cặp, hỗ trợ những bạn khiếm thị hoàn toàn trong một số khâu kỹ thuật.

“Mất thị lực hoàn toàn, liệu mình có quay được video?”

Với Đào Thùy Linh, một sinh viên khiếm thị mất thị lực hoàn toàn, câu hỏi ấy từng là một rào cản.

“Liệu mình có thể quay được video không?” – đó là băn khoăn Linh mang theo khi đến với lớp học.

Nhưng sau buổi đào tạo đầu tiên, câu hỏi ấy đã có một câu trả lời khác.

Linh nhận ra rằng mình không nhất thiết phải tạo ra những video cầu kỳ với những góc máy phức tạp. Điều quan trọng là tìm ra cách kể phù hợp với khả năng của bản thân.

Những âm thanh đời thường, những câu chuyện gần gũi, những trải nghiệm thực tế và góc nhìn của một người khiếm thị hoàn toàn – tất cả đều có thể trở thành chất liệu cho một sản phẩm truyền thông.

Sự tự tin ban đầu ấy có thể là một bước nhỏ, nhưng lại mang ý nghĩa rất lớn.

Bởi đôi khi, để bắt đầu kể một câu chuyện, điều cần thiết nhất không phải là một chiếc máy quay đắt tiền.

Đó là niềm tin rằng câu chuyện của mình xứng đáng được lắng nghe.

Trong lớp học “Chạm & Kể”, câu chuyện của Nguyễn Linh – một sinh viên khuyết tật vận động – cũng để lại nhiều suy nghĩ.

Đôi tay của Linh rất yếu. Việc cầm một đồ vật đôi khi cũng khiến đôi tay run run. Chính đặc điểm đó từng khiến Linh mất tự tin khi xuất hiện trước cộng đồng.

Nhưng phía sau những hạn chế về vận động lại là một mong muốn rất rõ ràng: được kể câu chuyện của chính mình.

Trước khi đến với “Chạm & Kể”, Linh đã chủ động tạo cho mình một kênh TikTok riêng và bắt đầu sản xuất những video đầu tiên.

Những sản phẩm ấy, theo chính Linh nhìn nhận, vẫn còn nhiều điều cần cải thiện để trở nên chuyên nghiệp hơn. Nhưng điều đáng quý là Linh đã dám bắt đầu.

Và rồi những phản hồi xuất hiện.

Có những lời góp ý.Có những lời động viên.Thậm chí, có cả những người hoàn toàn xa lạ trên không gian mạng để lại những bình luận tích cực.

Những tương tác tưởng như rất nhỏ ấy lại giúp Linh nhận ra rằng câu chuyện của mình có người quan tâm, tiếng nói của mình có người lắng nghe.

Từ đó, sự tự tin dần được hình thành.

Với Linh, việc tham gia “Chạm & Kể” vì thế không đơn thuần là đi học thêm một kỹ năng. Đây là cơ hội để em được học hỏi bài bản hơn, hoàn thiện những kiến thức về truyền thông và tìm ra cách phát triển tốt hơn kênh TikTok mà mình đã bắt đầu xây dựng.

Điều đặc biệt ở câu chuyện của Linh là em không chờ đến khi mình hoàn hảo mới bắt đầu.

Linh bắt đầu trước, rồi vừa làm vừa học, vừa nhận phản hồi để hoàn thiện mình.

Đó cũng là thông điệp mà Linh muốn gửi đến những bạn khuyết tật vẫn còn chưa đủ mạnh dạn để đưa tiếng nói của mình đến với cộng đồng.

Theo Linh, chỉ cần mỗi người có một ước mơ, dám thực hiện ước mơ đó và tìm ra cách thức phù hợp với điều kiện của bản thân, thì hoàn toàn có thể biến những ý tưởng tưởng như xa vời thành hiện thực.

“Chạm & Kể” không dừng lại ở chuyên đề quay dựng.

Trong hành trình tiếp theo, 20 học viên sẽ được tiếp cận nhiều nội dung khác nhau như xây dựng kịch bản, sáng tạo nội dung cho video TikTok và podcast, kỹ năng storytelling, xây dựng thương hiệu cá nhân trong thời kỳ truyền thông số, kỹ năng sử dụng giọng nói hiệu quả và khai thác những tiện ích của trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ sáng tạo nội dung.

Điểm đáng chú ý là chương trình không yêu cầu học viên phải sở hữu thiết bị chuyên nghiệp. Điện thoại thông minh và những công cụ cá nhân có sẵn được xem như phương tiện để bắt đầu.

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với người khuyết tật, bởi nó góp phần giảm bớt những rào cản về thiết bị và kỹ thuật.

Từ việc học cách quay một video, các bạn sẽ từng bước học cách đặt câu hỏi: Tôi muốn nói điều gì? Tôi muốn cộng đồng hiểu gì về mình? Tôi muốn người xem nhớ đến mình vì điều gì?

Đó chính là bước chuyển từ “làm một video” sang “xây dựng tiếng nói cá nhân”.

Từ một khóa học đến một cộng đồng kể chuyện

Nguyễn Diệu Linh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh viên Khuyết tật Hà Nội, cho rằng truyền thông về người khuyết tật hiện nay đã được nhiều cơ quan, tổ chức quan tâm. Tuy nhiên, một hình thức truyền thông chân thật và có sức thuyết phục khác chính là để người khuyết tật trực tiếp kể về hành trình của mình.

Theo Linh, trong thời đại truyền thông số, mạng xã hội đã trở thành một kênh quan trọng để mỗi cá nhân chủ động đưa câu chuyện của mình đến với cộng đồng.

Vì thế, “Chạm & Kể” được xây dựng với mong muốn tạo cơ hội để các bạn sinh viên khuyết tật không chỉ học kỹ năng mà còn làm chủ quá trình kể chuyện.

Sau chương trình đào tạo, 20 học viên sẽ tiếp tục tạo ra các sản phẩm truyền thông để đăng tải trên nền tảng cá nhân, đồng thời trở thành nguồn nội dung quý giá cho các kênh truyền thông của Câu lạc bộ Sinh viên Khuyết tật Hà Nội.

Đặc biệt, cuộc thi “Chạm & Kể” với hình thức video TikTok và podcast online được phát động trên phạm vi toàn quốc được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian để người khuyết tật ở nhiều nơi cùng tham gia.

Đại diện nhà tài trợ, chị Nguyễn Hồng Giang cho biết chị đặc biệt ấn tượng với ý tưởng do nhóm dự án đến từ Câu lạc bộ Sinh viên Khuyết tật Hà Nội đề xuất.

Bản thân từng là một sinh viên khuyết tật và từng đứng trong hàng ngũ của câu lạc bộ, chị Giang hiểu ý nghĩa của việc có một môi trường để những người trẻ khuyết tật được học hỏi, kết nối và phát triển.

Chị kỳ vọng dự án sẽ giúp các học viên có thêm những kỹ năng cần thiết để lan tỏa câu chuyện, suy nghĩ và những chia sẻ của mình đến cộng đồng.

Ở một góc độ rộng hơn, điều đó cũng phù hợp với tinh thần của MIC: người khuyết tật không chỉ là đối tượng thụ hưởng của các chương trình hỗ trợ mà còn có thể trở thành những người chủ động khởi xướng và dẫn dắt các hoạt động thúc đẩy hòa nhập.