Quần thể Di tích Lịch sử - Văn hóa Phủ Dầy trong những ngày giáp Tết Nguyên Đán 2026

Quần thể Di tích Lịch sử - Văn hóa Phủ Dầy tọa lạc giữa vùng đất xã Vụ Bản (tỉnh Ninh Bình), nơi từ bao đời được coi là chốn hội tụ linh khí. Không ồn ào phô trương, không rực rỡ hào quang, Phủ Dầy hiện diện trầm mặc như một miền ký ức thiêng, nơi con người tìm về để lắng lòng, nương tựa và gửi gắm niềm tin. Tương truyền, nơi đây in dấu Thánh Mẫu Liễu Hạnh - chủ thần của tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ. Mẫu giáng trần không để hiển lộ quyền phép, mà để đi giữa nhân gian, thấu hiểu nỗi khổ kiếp người, lặng lẽ che chở và ban phúc bằng sự bao dung. Bởi thế, Phủ Dầy không chỉ là đền phủ, mà là miền trú ngụ của một đức tin bền bỉ, thấm sâu vào đời sống dân gian.

Phủ Chính Phủ Dầy – không gian trung tâm của Chợ Viềng Phủ Dầy, nơi nhất nhất du khách thập phương thường tới lễ Mẫu xin lộc đầu năm dịp Chợ Viềng Phủ Dầy

Từ bao năm nay, Chợ Viềng luôn gắn liền với Quần thể Di tích Lịch sử - Văn hóa Phủ Dầy. Giữa tiết trời se lạnh ngày cuối năm, Quần thể Di tích Lịch sử - Văn hóa Phủ Dầy được tất bật trang hoàng, chuẩn bị đón Tết Nguyên Đán 2026. Trong khói nhang quyện nồng và tiếng hát văn trầm bổng, du khách hối hả về nơi đây tạ lễ, gửi gắm ước nguyện bình an cho một năm mới sắp đến. Ở đó, tín ngưỡng không chỉ hiện hữu trong đền phủ khói hương, mà bước ra đời sống bằng một đêm chợ họp duy nhất trong năm, nơi con người gửi lại những lo toan cũ và gieo vào lòng những ước vọng mới. Phủ Dầy giữ phần linh thiêng của cõi Mẫu, còn Chợ Viềng mở ra cánh cửa nhân gian, nơi đức tin không gọi tên bằng nghi lễ, mà được cảm nhận qua những món đồ nhỏ bé, những cuộc gặp gỡ tưởng chừng tình cờ như sự hiện diện âm thầm, bao dung của Mẫu trong đời sống con người.

NNƯT Trần Thị Huệ - Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy, Chủ tịch Hội Bảo vệ và phát huy di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tỉnh Ninh Bình (Ảnh: Nguồn Vov.vn)

Trên con đường hoằng dương đạo Mẫu, NNƯT Trần Thị Huệ - Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy luôn tâm niệm việc đạo phải luôn gắn với việc đời. Đối với chính quyền địa phương các cấp, bà luôn hưởng ứng nhiệt tình chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đối với quê hương xã hội, bà kết hợp cùng với xã xây dựng nhiều tuyến đường giao thông đi lại và nhiều công trình phúc lợi khác; công đức một phần kinh phí xây dựng Đình, Đền, Chùa ở một số nơi; trao tặng quà, tặng lương thực thực phẩm cho những người có hoàn cảnh khó khăn, gặp dịch bệnh hay thiên tai; đóng góp cho quỹ xây dựng các trường học, tặng học bổng cho các em học sinh hiếu học nghèo khó;... cùng nhiều việc làm công đức thầm lặng của bà xuyên suốt nhiều năm tháng qua mà mấy ai sống ở xã Vụ Bản đều thấu hiểu cả. Sự cống hiến đóng góp của bà đều được chính quyền địa phương các cấp và bà con gần xa ghi nhận, bày tỏ lòng tin kính, lòng biết ơn sâu sắc và luôn sát cánh gần gũi bên bà trên con đường cung kính thờ Mẫu. Với lòng nhân ái từ truyền thống gia đình, bà luôn thật tâm, mong mỏi được đóng góp những điều tốt đẹp nhất cho quê hương và cho cả cộng đồng xã hội. 

NNƯT Trần Thị Huệ - Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy chỉn chu và tỉ mẩn trong các công việc ở Phủ Chính Phủ Dầy

Trải qua hơn 10 năm làm Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy, NNƯT Trần Thị Huệ - Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy đã được Nhà nước trao tặng nhiều bằng khen trong lĩnh vực văn hóa phi vật thể. Trong năm 2025, bà cùng Hội Bảo vệ và phát huy di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” tỉnh Ninh Bình đã được UBND tỉnh Ninh Bình cho phép tổ chức Đại hội lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030. Đại hội đã diễn ra trang trọng, thiêng liêng, đầy xúc cảm và thành công tốt đẹp.

Cảnh tấp nập trong đêm Chợ Viềng Phủ Dầy trước cửa Phủ Chính nơi Thánh Mẫu Liễu Hạnh giáng sinh

Từ miền trú ngụ ấy, mỗi độ xuân về, Chợ Viềng Phủ lại hiện ra như một cuộc hẹn cũ của đất trời. Vào mỗi dịp Chợ Viềng Phủ hàng năm, NNƯT Trần Thị Huệ - Thủ nhang Phủ Chính Phủ Dầy luôn lo xa chỉn chu chuẩn bị tỉ mẩn từng thứ một: từng bông hoa, từng quả bưởi lễ vật dâng Mẫu cho tới thắt chặt chẽ an ninh trong suốt những ngày diễn ra Chợ Viềng,… 

Chợ không họp ban ngày. Chợ chỉ họp đúng một đêm, từ mùng 7 rạng mùng 8 tháng Giêng (Âm Lịch) - thời khắc âm dương giao hòa, khi con người vừa rũ bỏ những ưu phiền của năm cũ, vừa chưa kịp khoác lên mình những toan tính mới. Người xưa gọi đó là Thiên Tiên Thị - chợ của tiên. Đêm ấy, sương xuân phủ mỏng lối làng, tiếng chuông mõ từ các đền phủ quanh Phủ Dầy ngân lên chậm rãi như nhịp thở của đất trời. Người đi chợ thường khởi đầu bằng một nén nhang dâng Mẫu. Không ai cầu xin lớn tiếng. Lời khấn chỉ đủ nghe cho chính mình: xin bình an, xin thuận duyên, xin đủ sức đi trọn một năm. Rồi họ hòa vào dòng người đông mà lặng, tin rằng trong đêm ấy, ranh giới giữa cõi thực và cõi linh mỏng đi như làn sương.

Du khách thập phương mua bán tại Chợ Viềng Phủ Dầy

Chợ Viềng bán đủ thứ: cây cối, nông cụ, đồ gia dụng, những món đồ cũ đã qua tay bao người. Nhưng người đi chợ không nhìn món hàng bằng mắt, mà nhìn bằng tâm. Ở đây hiếm ai mặc cả. Người ta tin rằng mua rẻ quá thì may mắn cũng vơi đi. Mua một món đồ là mua một mối duyên. Bán đi một vật cũ là gửi lại điều rủi của năm qua, để lòng nhẹ nhõm bước sang năm mới. Chợ Viềng Phủ vì thế không ồn ào tiếng được – mất, mà lặng lẽ như một cuộc trao gửi giữa người với người, giữa người với đất trời.

Bao câu chuyện được truyền miệng qua nhiều thế hệ, như để nhắc nhau rằng Mẫu vẫn còn đâu đây. Có chuyện kể về một người đàn bà góa nghèo sống ven cánh đồng Thiên Bản. Đêm mùng 7 tháng Giêng năm ấy, bà mơ thấy mình đi trong làn sương mỏng, phía trước là ánh đèn chập chờn và tiếng mua bán vọng về xa xăm. Một người đàn bà mặc áo vàng, gương mặt hiền từ khẽ nói: “Ra chợ đi, có duyên thì gặp.” Tỉnh giấc, lòng bà bồn chồn như có ai gọi. Dẫu trong tay chỉ còn vài đồng lẻ, bà vẫn sang Phủ Dầy thắp nén nhang, khấn xin đủ sức gánh kiếp người, rồi theo dòng người ra chợ. Gần sáng, khi sương xuống dày, bà gặp một ông lão ngồi dưới gốc đa. Trước mặt ông chỉ có một chiếc nồi đất cũ. Ông nhìn bà hiền hậu rồi chậm rãi nói: “Nồi này không nấu cơm, chỉ giữ lửa.” Bà không hỏi thêm, cũng không mặc cả, dốc hết tiền mua chiếc nồi mang về. Từ đó, lửa trong bếp nhà bà lúc nào cũng đỏ. Con cái khỏe mạnh, ruộng vườn tươi tốt, việc làm ăn dần hanh thông. Cuộc sống không giàu sang, nhưng đủ đầy. Một năm sau, đứng trước ban thờ Mẫu, bà chợt thấy dung nhan Thánh Mẫu sao giống hệt ông lão năm nào. Bà hiểu rằng, có những lộc xuân không nằm ở của cải, mà nằm ở việc giữ được ngọn lửa trong lòng.

Chợ Viềng Phủ không ban phát phép màu. Chợ chỉ nhắc con người nhớ rằng, giữa những ngày mưu sinh nhọc nhằn, vẫn còn một đêm để tin. Tin vào điều thiện. Tin vào duyên lành. Tín ngưỡng thờ Mẫu cũng vậy. Mẫu không ở trên cao để phán xét, mà ở rất gần trong từng phận người. Mẫu chở che không bằng quyền uy, mà bằng sự thấu hiểu. Ban lộc không bằng phô trương, mà bằng việc giúp con người tự đứng vững sau những mùa bão gió.

Khi ánh đèn khuya tắt dần, dòng người lặng lẽ rời chợ, Chợ Viềng lại lùi vào phía sau, nhường chỗ cho nhịp sống thường nhật quay về. Người ra về mang theo không chỉ chút lộc xuân, mùi hương khói còn vương trên áo, sắc xanh non của một chậu cây nhỏ, mà còn mang theo một miền ước vọng. Để mỗi khi xuân sang, trong tiếng chuông khuya và khói hương bảng lảng, Chợ Viềng lại hiện về như một cuộc hẹn cũ – không ồn ào, không phô bày phép lạ, chỉ lặng lẽ ru con người sống hiền hơn, tin sâu hơn, và giữ được ngọn lửa trong lòng, như cách Mẫu vẫn âm thầm thương suốt bao đời.