Thu đã về trên mảnh đất biển Cửa Lò (Nghệ An), mang theo những ngọn gió heo may mát rượi, nhưng dường như dư âm ấm áp của nghĩa tình tháng Bảy tri ân vẫn còn nguyên vẹn, ngập tràn trong căn nhà nhỏ của Mẹ Việt Nam Anh hùng Phạm Thị Thành. Không dừng lại ở những chương trình tài trợ theo khuôn mẫu, sự đồng hành của Tập đoàn Vingroup (Quỹ Thiện Tâm) cùng cấp ủy, chính quyền địa phương đã chạm tới chiều sâu của sự thấu cảm: trao đi đúng điều gia đình đang đau đáu cần. Cuốn sổ tiết kiệm 700 triệu đồng – món quà nặng nghĩa ân tình ấy – nay đã trở thành niềm tự hào, niềm an ủi lớn mà mỗi dịp có khách ghé thăm, con cháu lại trân trọng đem ra khoe như một sự chở che ấm áp giữa những ngày tháng xế bóng của Mẹ...

Trong ngôi nhà mái  kiên cố của người con trai cả – nơi Mẹ Thành đang nương náu những năm tháng cuối đời, tấm biển tri ân đỏ thắm cùng cuốn sổ tiết kiệm của Vingroup được đặt trang trọng ngay gian phòng ngoài. Đó là niềm tự hào, là câu chuyện rôm rả đầu tiên mà con cháu muốn sẻ chia với bất kỳ ai ghé thăm.

   Chỉ cần bước chân khẽ khàng qua ngưỡng cửa buồng trong, không gian bỗng chùng xuống, lắng sâu đến thắt lòng.

Gian phòng thoang thoảng mùi dầu gió quen thuộc của người già. Trên chiếc đệm hơi y tế kê sát vách tường, Mẹ Thành nằm nghiêng, tấm thân gầy guộc lọt thỏm giữa lớp chăn gối trắng. Ở cái tuổi 96, mắt Mẹ đã đục mờ như phủ một làn sương khói, trí nhớ cũng dần trôi tuột  vào cõi nhớ cõi quên. Đôi chân từng lội bùn lội cát qua bao mùa giông bão nay chịu nằm liệt một chỗ, sinh hoạt ăn uống đều nhờ cả vào đôi tay chăm bẵm sớm hôm của con cháu

Thế nhưng, chỉ cần có ai bước lại gần bên mép giường, Mẹ lại dớn dác ngước lên. Giây phút người cựu chiến binh cúi mình ân cần nắm lấy bàn tay gầy guộc, đôi mắt già nua của Mẹ bỗng nhìn trân trân vào sắc xanh áo lính – màu áo của một thời đạn bom mà cả đời Mẹ chưa từng nguôi ngoai. Ánh nhìn chăm chăm ấy như muốn thầm gửi trao bao nỗi nhớ thương da diết, vừa như gửi trọn niềm tin cậy bình yên. Đó là một ánh nhìn vừa trĩu nặng, vừa xa xăm, vừa đau đáu khôn nguôi – như thể suốt hơn nửa thế kỷ qua, người mẹ ấy vẫn đang mải miết dõi theo bóng hình của những đứa con không bao giờ trở về nữa...

Vết hằn hy sinh nơi miền cát mặn

Ánh nhìn đục mờ ấy không đơn thuần là sự ngơ ngác của tuổi già, mà là vết hằn sâu hoắm của hai lần tiễn con đi nhưng không có ngày về.

Sinh năm 1930 nơi mảnh đất duyên hải đầy nắng gió, Mẹ Thành đã nếm trải đủ gian truân của một đời mẹ vùng biển xứ Nghệ. Chắt chiu từng mớ tép, củ khoai nuôi sáu người con khôn lớn, nhưng chiến tranh ập đến đã liên tiếp giáng xuống lòng mẹ những vết thương không gì bù đắp nổi.

Năm 1972, khi bom đạn dội xuống túi lửa miền Trung rực trời khói lửa, người con gái đầu lòng của Mẹ – liệt sĩ Nguyễn Thị Chân, khi ấy mới mười chín tuổi, là Tiểu đội trưởng dân quân 12,7mm của xã Nghi Tân – đã anh dũng ngã xuống ngay trên trận địa bảo vệ quê hương. Nỗi đau đứt từng khúc ruột chưa kịp nguôi ngoai thì chỉ sáu năm sau, năm 1978, tin dữ từ chiến trường Tây Nam lại dội về: người con trai thứ ba của Mẹ – liệt sĩ Nguyễn Văn Ngân hi sinh nơi biên giới Tân Biên, Tây Ninh.

Đến nay, hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Văn Ngân đã được gia đình lặn lội đón về quê mẹ, nhưng kỷ vật hay một bức thư xưa cũ của hai người con liệt sĩ cũng chẳng còn nguyên vẹn qua bao bão giông thời cuộc. Mẹ nuốt nghẹn nước mắt vào trong, lặng lẽ gánh gồng làm chỗ dựa cho những đứa con còn lại.

Bức ảnh đại gia đình chụp dịp Tết năm nào vẫn được treo trang trọng giữa gian nhà chính. Trong ảnh, Mẹ ngồi ở vị trí trung tâm, xung quanh là đàn con, 10 người cháu, 22 đứa chắt và 2 đứa chút quây quần đông đủ, rạng rỡ tiếng cười. Nhưng người con trai cả – ông Nguyễn Văn Thành – khẽ thở dài khi nhìn lên bàn thờ: "Mẹ tui nén đau thương nuôi bầy con khôn lớn. Nhìn vô ảnh đông đủ rứa thôi, chớ trong bụng mẹ, chưa có bữa mô nguôi ngoai nỗi nhớ hai người con liệt sĩ. Giờ mẹ lẫn rồi, nỏ nhớ nổi việc trước mắt, nhưng cứ hễ có ai nhắc tên là hai mắt mẹ lại ươn ướt..."

Nghĩa tình đánh thức những giọt lệ cạn

Thấu hiểu hoàn cảnh và nỗi đau lặng thầm ấy, món quà mà Quỹ Thiện Tâm (Tập đoàn Vingroup) phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền địa phương mang đến cho gia đình không chỉ là sự tri ân, mà còn là kết tinh của sự thấu cảm sâu sắc.

Thông thường, với mức kinh phí lớn, các chương trình đền ơn đáp nghĩa thường hướng đến việc xây tặng nhà tình nghĩa. Thế nhưng, khi trực tiếp về khảo sát, tận mắt chứng kiến Mẹ Thành đã có chỗ nương tựa vững chãi trong ngôi nhà kiên cố của người con trai cả, đoàn công tác Vingroup và chính quyền địa phương đã không rập khuôn máy móc. Điều Mẹ cần nhất ở tuổi xế bóng, khi sức cùng lực kiệt và phải nằm liệt một chỗ, không phải là thêm những viên gạch mới, mà là sự chăm sóc y tế chu đáo, là thuốc men dinh dưỡng và điều kiện sinh hoạt hằng ngày.

Chính từ sự lắng nghe sát sườn với thực tế ấy, cuốn sổ tiết kiệm trị giá 700 triệu đồng đã được trao tận tay gia đình. Nhìn tấm biển tri ân màu đỏ thắm, ông Nguyễn Văn Thành vẫn bồi hồi nhớ lại khoảnh khắc hôm đoàn về thăm:

"Hôm nớ buồng mẹ đông vui lắm. Mấy chú lãnh đạo phường với cán bộ Vingroup bước lại thật gần, cúi mình bên mép giường bệnh. Tấm biển tri ân được nâng niu trao cho mẹ, rồi có người ân cần nắm chặt lấy bàn tay khẳng khiu, đầy vết đồi mồi của mẹ mà cất lời thăm hỏi. Cả đời mẹ chịu bao cay đắng, giờ lẫn rồi, nỏ còn nhận biết rành rọt chung quanh, rứa mà lúc nớ mẹ khẽ chớp hàng mi, đôi môi run rẩy rồi hai hàng nước mắt cứ chầm chậm rịn ra, lăn dài trên gò má nhăn nheo..."

Giọt nước mắt hiếm hoi ấy của Mẹ Thành – người mẹ dường như đã cạn khô dòng lệ sau bao năm tháng khóc con – đã làm cả căn phòng hôm đó lặng đi vì xúc động. Đó là khoảnh khắc tâm thức người mẹ già được đánh thức bởi hơi ấm của tình người và sự tri ân chân thành.

Điểm tựa bình yên cho những ngày xế bóng

"Có cuốn sổ tiết kiệm ni của Vingroup và chính quyền, gia đình như cất được gánh nặng trăm mối", ông Nguyễn Văn Thành chia sẻ về những ngày tháng sắp tới. Số tiền gốc 700 triệu đồng gửi trọn vẹn tại ngân hàng sẽ sinh nguồn lãi đều đặn mỗi tháng, trở thành nguồn kinh phí vững chắc để các con mua sắm thuốc bổ, sữa dinh dưỡng, tã lót và sẵn sàng trang trải chi phí y tế tốt nhất mỗi khi Mẹ trái gió trở trời. Không còn nỗi âu lo thường trực về gánh nặng kinh tế, con cháu có thể toàn tâm toàn ý chăm sóc, bù đắp cho Mẹ từng giấc ngủ, bữa ăn.

Hơn cả giá trị của một món quà vật chất, sự quan tâm thấu đáo của Vingroup và chính quyền địa phương chính là lời cam kết đầy nhân văn cho tương lai: những người có công với đất nước sẽ không bao giờ bị lãng quên hay đơn độc khi tuổi già bóng xế.

Nắng thu vàng óng ả ngoài sân, hắt những vệt sáng ấm áp qua khung cửa buồng, rọi lên gương mặt bình thản của Mẹ Thành. Đằng sau ánh nhìn xa xăm ấy, dẫu miền ký ức thực tại có phai mờ theo năm tháng, thì từ nay, mỗi ngày trôi qua của người Mẹ Việt Nam Anh hùng sẽ luôn được vỗ về trong sự đủ đầy, chở che và lòng biết ơn sâu nặng của cả cộng đồng.