Ra rạp ngày 30/10, Chị chị em em 3 nhanh chóng chiếm lĩnh phòng vé Việt. Theo số liệu Box Office Vietnam đến tối 1/11, phim đã đạt khoảng 67 tỷ đồng doanh thu. Thành tích ấy đủ để khẳng định sức hấp dẫn của một thương hiệu điện ảnh vốn gắn liền với những mỹ nhân, chuyện tình ngang trái và những bí mật khó nói.

Nhưng sự thành công về doanh thu không đồng nghĩa với thành công nghệ thuật. Trong khi phim thu hút lượng lớn người xem, các cuộc tranh luận trên mạng xã hội lại ngày càng gay gắt, từ diễn xuất, lời thoại cho tới thông điệp mà tác phẩm muốn truyền tải.

Diễn biến ở rạp cho thấy ê-kíp làm phim khá hiểu thị hiếu của bộ phận khán giả thích những câu chuyện nhiều kịch tính. Họ biết đặt những gương mặt đẹp vào một không gian đẹp, tạo ra những mối quan hệ đủ éo le để người xem tò mò và liên tục đẩy xung đột lên cao trào. Nhưng khi sự tò mò được giải đáp, thứ còn đọng lại trong lòng khán giả mới là câu hỏi khiến "Chị chị em em 3" trở nên đáng bàn.

Một bộ phim đẹp, nhưng đẹp để làm gì?

Chọn bối cảnh Kinh Bắc xưa, đạo diễn Nguyễn Hữu Hoàng có một quyết định tương đối thú vị khi đưa những cuộc tranh giành tình ái quen thuộc của thương hiệu Chị chị em em vào không gian mang màu sắc phong kiến. Phim chăm chút từ kiến trúc, phục trang, trang sức cho đến cách bố trí ánh sáng, màu sắc và những nghi thức cưới hỏi.

Các nhân vật nữ xuất hiện với áo yếm, áo tứ thân cùng những món trang sức cầu kỳ, được đặt trong những khung hình nhiều tính toán về thị giác. Sự hiện diện của Ninh Dương Lan Ngọc, Kỳ Duyên và Chi Pu càng khiến bộ phim có lợi thế rõ rệt về ngoại hình. Ở tuyến nam, Quốc Anh và Steven Nguyễn cũng góp phần hoàn thiện một dàn diễn viên có sức hút với công chúng trẻ.

Xét riêng phương diện hình ảnh, đây là phần đầu tư đáng ghi nhận. Nguyễn Hữu Hoàng, người từng gây chú ý với Ma da, tiếp tục cho thấy sự quan tâm đến không khí và tính thẩm mỹ của khuôn hình. Có những phân cảnh được tổ chức ánh sáng khá đẹp, tạo cảm giác sang trọng, bí ẩn, phù hợp với tinh thần của một câu chuyện đầy những dục vọng bị che giấu.

Tuy nhiên, một bộ phim đẹp về hình thức chưa chắc đã có ngôn ngữ điện ảnh tốt. Khi hình ảnh không góp phần soi chiếu tính cách, hoàn cảnh hay những chuyển biến bên trong nhân vật, vẻ đẹp ấy dễ trở thành lớp trang trí xa xỉ.

Chị chị em em 3 nhiều lúc khiến người xem có cảm giác đang thưởng thức một bộ ảnh cổ trang được nối với nhau bằng những cuộc cãi vã, ân ái và đánh ghen. Người ta có thể nhớ một chiếc áo, một khuôn hình hay vẻ quyến rũ của diễn viên, nhưng khó tìm được một phân đoạn đủ sức ám ảnh bởi chiều sâu tâm lý.

Đây là điều đáng tiếc, bởi chất liệu văn hóa Kinh Bắc, thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ và những ràng buộc của chế độ hôn nhân phong kiến hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho một tác phẩm tâm lý nhiều tầng nghĩa. Phim có trong tay một chất liệu giàu khả năng khai thác nhưng lại dành phần lớn thời lượng cho những cú ngoặt tình ái vốn không quá mới mẻ.

Khi người phụ nữ bị mắc kẹt trong những cuộc tranh giành đàn ông

Câu chuyện xoay quanh Thị Mầu (Kỳ Duyên), người chuẩn bị kết hôn với Văn Tài (Quốc Anh). Mọi chuyện đảo lộn khi Thị Liễu (Ninh Dương Lan Ngọc) cùng chồng là Văn Cường (Steven Nguyễn) trở về quê. Liễu và Tài từng có mối tình dang dở, còn Thị Nương (Chi Pu), em gái nuôi của Tài, lại mang trong mình thứ tình cảm vượt khỏi giới hạn thông thường.

Năm con người, nhiều mối quan hệ chồng chéo, những bí mật liên tục được phơi bày. Xét về cấu trúc, đây là tiền đề đủ hấp dẫn cho một bộ phim tâm lý, thậm chí có thể đẩy thành bi kịch nếu biên kịch hiểu và xử lý được những giằng xé bên trong mỗi nhân vật.

Đáng tiếc, Chị chị em em 3 dường như quá sốt ruột trong việc tạo ra kịch tính.

Nhân vật vừa được giới thiệu đã bị cuốn vào những mối quan hệ bất chính. Xung đột này chưa được giải quyết thỏa đáng, xung đột khác đã xuất hiện. Những cảnh nóng, toan tính, ghen tuông, hãm hại nối tiếp nhau, tạo cảm giác câu chuyện ngày càng dữ dội nhưng tâm lý nhân vật lại không phát triển tương xứng.

Thị Liễu là trường hợp tiêu biểu. Cô có một cuộc hôn nhân bất hạnh, mang ơn người chồng từng cứu mình khỏi cảnh nợ nần nhưng đồng thời phải chịu sự kiểm soát và bạo lực. Đây vốn là xuất phát điểm có thể khiến khán giả cảm thông cho một phụ nữ bị tước đoạt quyền lựa chọn cuộc đời.

Thế nhưng, thay vì đào sâu hành trình giành lại sự tự chủ, kịch bản lại đẩy Liễu vào mối quan hệ vụng trộm với người đàn ông chuẩn bị cưới em gái mình. Vấn đề nằm ở chỗ bộ phim chưa tạo được một quá trình tâm lý đủ thuyết phục để người xem hiểu vì sao nhân vật bước qua ranh giới ấy, rồi sau đó lại có thể đón nhận những diễn biến mang màu sắc giải thoát.

Điện ảnh không có nghĩa vụ biến nhân vật chính thành người đạo đức. Một phụ nữ vì bất hạnh có thể ngoại tình, ích kỷ, thậm chí gây ra những tổn thương cho người khác. Chính những mâu thuẫn đó mới làm nên sức nặng của bi kịch. Nhưng nếu tác phẩm muốn khán giả đồng cảm với lựa chọn sai lầm, nó cần cho thấy cái giá của lựa chọn ấy, thay vì chỉ dùng hoàn cảnh bất hạnh như một lý do giải thích tương đối dễ dãi.

Ở chiều ngược lại, Thị Mầu cũng là nhân vật đáng suy nghĩ. Một cô gái sắp bước vào hôn nhân, bị phản bội ngay trước ngưỡng cửa hạnh phúc, nhưng càng về sau càng được đẩy sang hình tượng người đàn bà độc ác, sẵn sàng dùng thủ đoạn để chiếm giữ tình yêu.

Liệu Mầu đáng trách vì những hành động tàn nhẫn, hay đáng thương vì bị chính những người thân cận phản bội? Bộ phim có thể khai thác cả hai phương diện ấy, nhưng cách phát triển nhân vật thiên về những màn đối đầu, khiến sự phức tạp tâm lý bị thu hẹp vào cơn ghen.

Ba người phụ nữ, với những hoàn cảnh và tổn thương khác nhau, cuối cùng đều bị cuốn vào cuộc tranh giành một người đàn ông không thực sự xứng đáng.

Nếu bộ phim muốn nói về khát vọng tự do của phụ nữ trong xã hội cũ, thật khó lý giải vì sao sự tự do ấy lại được đo bằng việc giành được tình yêu của một người đàn ông, thay vì khả năng tự quyết định số phận của chính họ.

Lan Ngọc nỗ lực, Kỳ Duyên vẫn là bài toán diễn xuất

Giữa những hạn chế của kịch bản, Ninh Dương Lan Ngọc vẫn là gương mặt đáng chú ý nhất trong dàn diễn viên.

Vai Thị Liễu cho cô cơ hội khai thác nhiều trạng thái tâm lý, từ cam chịu, sợ hãi đến khao khát yêu thương và phản kháng. Lan Ngọc có lợi thế về kinh nghiệm, đặc biệt trong việc sử dụng ánh mắt, biểu cảm gương mặt và những khoảng lặng để truyền đạt cảm xúc.

Ở một số phân đoạn đối diện với người chồng bạo lực, cô tạo được sức nặng cho nhân vật mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào lời thoại. Điều đó cho thấy bản lĩnh của một diễn viên.

Tuy nhiên, Lan Ngọc cũng khó có thể cứu được một nhân vật mà hành trình tâm lý nhiều lúc bị bẻ hướng bởi yêu cầu tạo kịch tính của kịch bản. Khi động cơ chưa được giải thích đủ rõ, sự nỗ lực của diễn viên cũng chỉ giúp từng phân đoạn trở nên thuyết phục hơn, chứ chưa thể khiến cả hành trình nhân vật trở nên nhất quán.

Với Kỳ Duyên, Thị Mầu là vai diễn có ngoại hình tương đối phù hợp. Vẻ sắc lạnh, thần thái kiêu kỳ và khả năng làm chủ hình ảnh giúp cô tạo được ấn tượng ở phần nhìn. Nhưng điện ảnh không dừng ở việc một diễn viên xuất hiện đẹp trong khuôn hình.

Điểm yếu của Kỳ Duyên tiếp tục nằm ở cách nhả chữ, lên xuống giọng và xử lý những câu thoại dài. Đôi lúc nữ diễn viên tạo cảm giác đang cố diễn đạt cảm xúc thay vì thực sự sống trong hoàn cảnh của nhân vật.

Trên mạng xã hội, lời nhận xét “đường hình sang nhưng đường tiếng sảng” được lan truyền như một cách nói châm biếm về màn thể hiện của Kỳ Duyên. Tuy vậy, cũng có những ý kiến ghi nhận cô đã tiến bộ về biểu cảm và thần thái so với lần đầu đóng phim.

Cần công bằng rằng diễn xuất là một quá trình rèn luyện. Kỳ Duyên có thể cải thiện nếu được đào tạo bài bản, đặc biệt ở kỹ thuật thoại và phân tích tâm lý nhân vật. Nhưng khi đã tham gia một dự án thương mại lớn, quy tụ nhiều tên tuổi, cô cũng cần được đánh giá bằng yêu cầu nghề nghiệp tương ứng, thay vì chỉ nhận sự thông cảm vì xuất phát điểm là hoa hậu.

Steven Nguyễn có những khoảnh khắc đáng chú ý khi thể hiện một người chồng gia trưởng, nóng nảy và bạo lực. Anh tạo được cảm giác đe dọa trong những cuộc đối đầu với Thị Liễu, song nhân vật vẫn thiếu những khoảng lặng để người xem nhận diện đầy đủ sự phức tạp phía sau vẻ tàn nhẫn.

Quốc Anh và Chi Pu chịu thiệt thòi nhiều hơn từ cách xây dựng tuyến truyện. Một người là trung tâm của những cuộc tranh giành tình cảm, người còn lại mang theo mối quan hệ cấm kỵ, nhưng cả hai đều chưa có hành trình nội tâm đủ mạnh để thoát khỏi vai trò mắt xích tạo xung đột.

Doanh thu có thể mua được sự chú ý, nhưng không mua được giá trị nghệ thuật

Chị chị em em 3 đáng được nhìn nhận ở khả năng tiếp cận thị trường.

Việc bộ phim nhanh chóng đạt doanh thu hàng chục tỷ đồng cho thấy nhà sản xuất hiểu khá rõ lợi thế của thương hiệu, sức hút dàn sao và hiệu quả của các chất liệu dễ tạo tranh luận. Những cảnh nóng, chuyện tình cấm kỵ hay cuộc chiến giữa các mỹ nhân đều có thể trở thành chủ đề lan truyền mạnh trên mạng xã hội.

Thậm chí, các ý kiến chê bai cũng vô tình góp phần kích thích sự tò mò. Một bộ phim bị tranh cãi gay gắt đôi khi lại có thêm khán giả muốn tự mình kiểm chứng xem tác phẩm thực sự tệ đến đâu.

Việc hàng trăm nghìn người sẵn sàng mua vé cho thấy nhà sản xuất đã thành công trong việc đưa công chúng đến rạp. Còn họ có hài lòng, có muốn giới thiệu tác phẩm và có nhớ đến nó sau một thời gian hay không lại là những câu chuyện khác.

Các nhà làm phim ngày càng biết cách xây dựng chiến dịch truyền thông, tạo sự kiện và khai thác sức ảnh hưởng của người nổi tiếng. Đó là tín hiệu tích cực đối với thị trường. Nhưng nếu thành công thương mại khiến nhà sản xuất quá tin vào những công thức dễ bán vé, nguy cơ lặp lại chính mình là điều khó tránh khỏi.

Chị chị em em 3 có thể tiếp tục kiếm thêm nhiều tiền, nhưng cũng cần được nhìn nhận như một lời nhắc về giới hạn của thứ điện ảnh dựa quá nhiều vào hình thức, ngôi sao và những tình tiết gây sốc.

Bởi sau cùng, điểm yếu lớn nhất của phim không nằm ở việc những người phụ nữ ngoại tình, ghen tuông hay làm tổn thương nhau. Bi kịch của con người vốn luôn là chất liệu hấp dẫn của điện ảnh. Điều khiến tác phẩm hụt hơi là khi những bi kịch ấy chưa được kể bằng sự thấu hiểu đủ sâu, còn nhân vật bị đẩy đi theo những cú ngoặt kịch bản hơn là phát triển từ chính số phận của họ.

Đẹp là lợi thế. Táo bạo cũng có thể là một lựa chọn nghệ thuật. Nhưng một bộ phim có hàng loạt mỹ nhân, phục trang lộng lẫy và những cảnh quay được chăm chút vẫn cần điều quan trọng nhất: một câu chuyện đủ sức thuyết phục người xem.

Chị chị em em 3 có thể khiến người ta tò mò trước khi bước vào rạp, bàn tán khi bộ phim vừa kết thúc. Còn để nhớ đến tác phẩm bằng sự đồng cảm và những suy ngẫm về thân phận phụ nữ, có lẽ ê-kíp đã bỏ lỡ một cơ hội đáng tiếc.