Từ kỷ lục 1.000 tỷ USD đến chiến lược mở rộng thị trường xuất khẩu

Năm 2026 đánh dấu bước phát triển đáng chú ý của hoạt động ngoại thương Việt Nam. Theo số liệu sơ bộ của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong 10 tháng đầu năm đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước, lần đầu tiên vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, tăng 27,5%; nhập khẩu đạt 511,31 tỷ USD, tăng 37,4%.

Đằng sau những con số tăng trưởng là sự mở rộng đáng kể về quy mô thương mại, song cũng đặt ra bài toán nâng cao chất lượng xuất khẩu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa. Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 81,2% tổng kim ngạch xuất khẩu trong 10 tháng, trong khi khu vực kinh tế trong nước đóng góp 18,8%, tương đương 93,93 tỷ USD. Khoảng cách này cho thấy dư địa phát triển của doanh nghiệp Việt còn rất lớn, đặc biệt ở những khâu tạo giá trị gia tăng như nghiên cứu sản phẩm, xây dựng thương hiệu và chủ động tiếp cận thị trường.

Trong bối cảnh đó, các chương trình xúc tiến thương mại, chuyển đổi số và hỗ trợ phát triển thương hiệu quốc gia đang được xác định là những giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tại Hội nghị Nhà bán hàng Amazon Global Selling 2026, diễn ra ngày 5/11 tại Hà Nội với chủ đề “Thương hiệu quốc gia – Tỏa sáng toàn cầu”, ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), đã chia sẻ những kết quả nổi bật trong công tác hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, đồng thời làm rõ định hướng xúc tiến thương mại trong giai đoạn tới.

Theo ông Chiến, thời gian qua, hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp được triển khai trên ba nhóm trọng tâm, gồm mở rộng thị trường và kết nối đối tác quốc tế; thúc đẩy ứng dụng công nghệ số; hỗ trợ xây dựng, phát triển thương hiệu. Trong giai đoạn 2021–2025, Bộ Công Thương đã phê duyệt 630 đề án xúc tiến thương mại, hỗ trợ hơn 41.000 lượt doanh nghiệp và hợp tác xã trong hoạt động kết nối với các đối tác.

Tiếp nối kết quả của giai đoạn trước, hoạt động xúc tiến thương mại trong năm 2026 tiếp tục được đẩy mạnh. Theo báo cáo 9 tháng của Bộ Công Thương, đã có 95 đề án thuộc Chương trình cấp quốc gia về xúc tiến thương mại được phê duyệt, với tổng kinh phí 147,4 tỷ đồng.

Các hoạt động xúc tiến không chỉ tập trung vào những thị trường truyền thống mà còn mở rộng sang Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh, đồng thời thúc đẩy Chương trình GoGlobal nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế. Theo đại diện Cục Xúc tiến thương mại, những chương trình hỗ trợ được triển khai dưới nhiều hình thức, từ tổ chức đoàn doanh nghiệp tham dự hội chợ, triển lãm quốc tế, kết nối giao thương đến tìm kiếm nhà mua hàng tại các thị trường trọng điểm.

Cục Xúc tiến thương mại cũng đã phối hợp Amazon từ năm 2019 và tiếp tục được duy trì thông qua các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới. Sự kết hợp giữa xúc tiến thương mại truyền thống và nền tảng số mở ra phương thức tiếp cận mới, giúp doanh nghiệp không chỉ tìm kiếm đối tác mà còn có cơ hội tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng tại nhiều thị trường.

Một trong những vấn đề được ông Hoàng Minh Chiến đặc biệt nhấn mạnh là cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần khai thác hiệu quả hơn mạng lưới các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết. Hiện nay, những hiệp định như CPTPP, EVFTA và RCEP đang tạo ra nhiều lợi thế về tiếp cận thị trường, ưu đãi thuế quan và mở rộng quan hệ thương mại.

Triển vọng thương mại thế giới trong năm 2027 được đánh giá có những tín hiệu tích cực. Theo báo cáo cập nhật ngày 8/10 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu được dự báo tăng 3,9% trong năm 2026 và 4,1% năm 2027. Khả năng tận dụng các FTA, cập nhật thông tin thị trường và chủ động phòng ngừa rủi ro thương mại sẽ trở thành những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động xuất khẩu trong năm 2027.

Chuyển từ lợi thế sản xuất sang năng lực xây dựng thương hiệu toàn cầu

Bên cạnh nhiệm vụ mở rộng thị trường, phát triển thương hiệu được xác định là một trong những trọng tâm trong định hướng hỗ trợ doanh nghiệp của Cục Xúc tiến thương mại. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã có năng lực sản xuất đáp ứng yêu cầu của các thị trường lớn, nhưng vẫn gặp khó khăn khi xây dựng thương hiệu riêng, phát triển hệ thống phân phối và tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng quốc tế.

Ông Hoàng Minh Chiến nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ tiếp tục triển khai Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam để giúp cho các doanh nghiệp nâng cao giá trị cũng như xây dựng, phát triển và bảo vệ thương hiệu. Việt Nam chúng ta chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ, cho nên năng lực về xây dựng, phát triển và bảo vệ thương hiệu ở đâu đó còn hạn chế so với các doanh nghiệp có kinh nghiệm lớn và nguồn lực lớn hơn".

Theo định hướng được đại diện Cục Xúc tiến thương mại chia sẻ, các chương trình hỗ trợ sẽ tiếp tục chú trọng nâng cao giá trị thương hiệu, giúp doanh nghiệp từng bước hình thành năng lực xây dựng, phát triển và bảo vệ thương hiệu trong quá trình mở rộng thị trường. Một trong những điểm nhấn tại Hội nghị Amazon Global Selling 2026 là việc Cục Xúc tiến thương mại và Amazon Global Selling Việt Nam khởi động chương trình hợp tác “Từ Thương hiệu quốc gia đến Thương hiệu toàn cầu”. Chương trình hướng tới hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam phát triển năng lực xuất khẩu thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới, đặc biệt là những doanh nghiệp có sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia.

Theo kế hoạch được công bố tại sự kiện, trong năm 2027, Amazon Global Selling Việt Nam đặt mục tiêu đưa 30 Thương hiệu quốc gia Việt Nam lên nền tảng, hỗ trợ 300 nhà sản xuất thuộc các ngành nội thất, thực phẩm và may mặc bắt đầu kinh doanh trên Amazon, đồng thời hướng tới hơn 300 nhà bán hàng đạt doanh thu trên 10 tỷ đồng trong năm. Đây là những mục tiêu cho giai đoạn tiếp theo, cho thấy xu hướng thúc đẩy các nhà sản xuất Việt Nam từng bước chuyển từ hoạt động gia công sang phát triển thương hiệu riêng trên thị trường quốc tế.

Tại hội nghị, ông Larry Hu, Giám đốc Amazon Global Selling khu vực Đông Nam Á, cho biết trong năm 2027, Amazon Global Selling Việt Nam xác định ba ưu tiên chiến lược, gồm hỗ trợ nhà bán hàng lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu hoạt động vận hành và phát huy thế mạnh sản xuất trong nước để thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến.

Tuy nhiên, việc hiện diện trên một nền tảng thương mại điện tử quốc tế chưa đồng nghĩa với thành công. Doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng những yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn sản phẩm, sở hữu trí tuệ, quản lý chi phí và tổ chức hoạt động logistics. Chính vì vậy, việc hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới cần được triển khai gắn với chiến lược phát triển thương hiệu, thay vì chỉ tập trung gia tăng số lượng gian hàng hoặc sản phẩm được đưa lên nền tảng.