Không để “nghẽn” vốn ở khu vực tạo ra tăng trưởng

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đặt ra một yêu cầu khác về chất lượng tín dụng. Không thể chỉ nhìn vào tốc độ tăng dư nợ mà phải nhìn vào khả năng biến một đồng vốn tín dụng thành bao nhiêu đồng giá trị gia tăng, doanh thu, việc làm và năng lực sản xuất mới.

Theo Báo cáo thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), đến ngày 31/7/2026, dư nợ toàn nền kinh tế đạt gần 20,3 triệu tỷ đồng, tăng 8,98% so với cuối năm 2025. Dư nợ đối với doanh nghiệp đạt gần 11 triệu tỷ đồng, chiếm 53,3% tổng dư nợ; trong đó dư nợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trên 3,9 triệu tỷ đồng.

Những con số này cho thấy tín dụng doanh nghiệp đã có quy mô rất lớn. Nhưng quy mô chưa đồng nghĩa với khả năng tiếp cận đồng đều.

Tín dụng phục vụ quá trình nuôi trồng, chế biến sâu trong ngành thủy sản. Ảnh: Trọng Triết 

Theo thống kê từ ngành chức năng, doanh nghiệp nhỏ và vửa (DNNVV) hiện chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 45% GDP và tạo ra hơn 50% việc làm. Trong khi đó, tài liệu cho thấy tín dụng dành cho nhóm này mới chiếm khoảng 18-20% tổng dư nợ toàn hệ thống.

Đây chính là nghịch lý cần tháo gỡ ngân hàng có thanh khoản, doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư, nhưng giữa hai bên vẫn tồn tại một “khoảng cách tín dụng” do điều kiện vay vốn.

Với DNNVV, trở ngại không chỉ là lãi suất. Nhiều doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm, vốn chủ sở hữu mỏng, báo cáo tài chính chưa đủ minh bạch, dòng tiền biến động và chưa có lịch sử tín dụng đủ dài. Nếu ngân hàng tiếp tục lấy bất động sản làm “tấm vé” chủ yếu để bước vào cửa tín dụng, một bộ phận doanh nghiệp có dự án tốt nhưng ít tài sản vẫn đứng ngoài cuộc chơi.

Giảm 1% lãi suất: Chính sách mới nhưng phải tạo hiệu ứng thật

Điểm đáng chú ý nhất trong chính sách mới của NHNN là yêu cầu các ngân hàng thương mại xây dựng, công bố và triển khai từ tháng 8/2026 chương trình tín dụng hướng đến các động lực tăng trưởng kinh tế và DNNVV.

Theo Văn bản 7125/NHNN-TD ngày 7/8/2026, lãi suất cho vay bằng VND trong chương trình phải thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng, đồng thời ngân hàng thực hiện miễn, giảm các loại phí dịch vụ phù hợp quy định và năng lực.

Đáng chú ý, chính sách không đóng khung DNNVV trong một vài ngành truyền thống. Đối tượng được hướng tới bao gồm DNNVV; doanh nghiệp, cá nhân sản xuất kinh doanh thuộc các lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng như nông nghiệp -  nông thôn, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, xuất khẩu, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, chế biến - chế tạo và các dự án thuộc Danh mục phân loại xanh, đây là điểm có ý nghĩa chiến lược.

Bởi nếu tăng trưởng hai con số là mục tiêu, tín dụng không thể tiếp tục phân bổ chủ yếu theo “quy mô tài sản” của người vay. Vốn phải tìm đến những nơi tạo ra năng suất mới, công nghệ mới, sản phẩm mới và thị trường mới.

Từ “thế chấp sổ đỏ” sang “thế chấp dòng tiền”

Thách thức lớn nhất của chương trình không nằm ở việc ngân hàng giảm thêm 1% lãi suất. Thách thức nằm ở phương pháp thẩm định.

Một DNNVV có thể không sở hữu nhiều bất động sản nhưng có hợp đồng xuất khẩu ổn định, đơn hàng dài hạn, dòng tiền tốt, khách hàng uy tín và khả năng mở rộng thị trường. Nếu ngân hàng chỉ nhìn vào tài sản thế chấp, những năng lực đó chưa được định giá đầy đủ.

Ngược lại, một doanh nghiệp có nhiều tài sản nhưng mô hình kinh doanh yếu vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro.

Vì vậy, hướng đi phù hợp là chuyển dần từ mô hình “định giá tài sản” sang định giá dòng tiền, năng lực vận hành và dữ liệu doanh nghiệp.

Vấn đề đặt ra khai thác dữ liệu từ thuế, hóa đơn điện tử, hải quan, thanh toán và cơ sở dữ liệu quốc gia để ứng dụng AI/Big Data trong chấm điểm tín dụng. Khi đó, doanh thu thực, dòng tiền thực và lịch sử giao dịch có thể trở thành căn cứ quan trọng để ngân hàng quyết định cấp tín dụng.

Nếu làm được điều này, chính sách mới sẽ không chỉ tạo ra một gói tín dụng có lãi suất thấp hơn, mà còn tạo ra một phương thức tiếp cận vốn mới.

Vốn phải đi vào những “địa chỉ” tạo giá trị gia tăng cao: Danh mục ưu tiên của chương trình cho thấy tư duy điều hành tín dụng đang gắn ngày càng rõ với mô hình tăng trưởng mới.

Trong nông nghiệp, trọng tâm không còn dừng ở cho vay sản xuất đơn lẻ mà phải tiến tới tài trợ chuỗi giá trị, chế biến sâu, liên kết sản xuất - tiêu thụ, nông nghiệp công nghệ cao và các mô hình đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Trong công nghiệp, tín dụng cần trở thành “bệ đỡ” để DNNVV đầu tư máy móc, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.

Trong kinh tế số, AI và bán dẫn, vốn tín dụng cần đi cùng với vốn đầu tư công nghệ, hạ tầng dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Còn với tín dụng xanh, tiêu chí không chỉ là “dự án có tài sản gì”, mà phải trả lời được câu hỏi dòng vốn đó tạo ra bao nhiêu giá trị kinh tế và giảm được bao nhiêu tác động môi trường?

Như vậy, tín dụng đang được đặt vào vị trí không chỉ là nguồn vốn mà còn là công cụ định hướng cơ cấu tăng trưởng.

Cho vay liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL. Ảnh: Trọng Triết

Không “ép” tín dụng, mà phải tạo cơ chế chia sẻ rủi ro

Một điểm cần đặc biệt lưu ý là chương trình mới vẫn yêu cầu việc thẩm định, quyết định cho vay, phân loại nợ, trích lập dự phòng và xử lý rủi ro thực hiện theo quy định hiện hành, điều này rất quan trọng.

Muốn tăng trưởng tín dụng DNNVV nhưng không thể đánh đổi an toàn hệ thống. Nếu chỉ đặt mục tiêu tăng dư nợ mà không cải thiện cơ chế đánh giá rủi ro, ngân hàng có thể rơi vào thế khó hoặc siết chuẩn để bảo vệ chất lượng tài sản, hoặc nới chuẩn và đối mặt nguy cơ nợ xấu.

Do đó, cần một cơ chế chia sẻ rủi ro thực chất giữa Nhà nước, quỹ bảo lãnh và ngân hàng. Mô hình đồng chia sẻ rủi ro, trong đó quỹ bảo lãnh có thể đảm nhận 50-70%, ngân hàng 30-50% tùy cấu trúc khoản vay. Đây có thể là mắt xích quyết định để biến chủ trương hỗ trợ SME thành tín dụng thực tế.

ThS Trần Phan Bửu Tùng Phó trưởng phòng quản lý rủi ro BIDV Chi nhánh An Giang nhận định, muốn tăng trưởng hai con số, phải giảm “chi phí tiếp cận vốn”.

“Điểm nghẽn của DNNVV hiện nay không chỉ nằm ở lãi suất mà còn ở điều kiện tiếp cận vốn. Nếu một doanh nghiệp phải mất nhiều thời gian hoàn thiện hồ sơ, thiếu tài sản bảo đảm hoặc không chứng minh được dòng tiền, thì dù lãi suất giảm 1%/năm, khả năng tiếp cận tín dụng vẫn chưa được cải thiện căn bản.

Giải pháp cần đi theo ba hướng: Một là, số hóa dữ liệu và chấm điểm tín dụng dựa trên dòng tiền thực; Hai là, xây dựng cơ chế bảo lãnh, chia sẻ rủi ro để ngân hàng mạnh dạn cho vay DNNVV; Ba là, phát triển các kênh vốn bổ sung như tài trợ chuỗi cung ứng, cho thuê tài chính, quỹ đầu tư và thị trường vốn.

Điều quan trọng nhất là không nên biến chương trình thành cuộc chạy đua tăng dư nợ. Một đồng vốn đến đúng doanh nghiệp, đúng dự án và tạo ra năng lực sản xuất mới có giá trị hơn nhiều đồng vốn chỉ làm tăng quy mô tín dụng”, ThS Trần Phan Bửu Tùng chia sẻ

Từ chính sách đến hiệu quả - Đừng để vốn “đứng ngoài cửa”

NHNN đã yêu cầu các ngân hàng thương mại tăng cường thông tin, công khai lãi suất các chương trình tín dụng trên website, bảo đảm minh bạch và tạo thuận lợi cho khách hàng tiếp cận vốn.

Các ngân hàng thương mại nhà nước gồm Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank được đề nghị đóng vai trò tiên phong trong bố trí nguồn lực cho chương trình; các ngân hàng thương mại khác được khuyến khích chủ động tham gia tùy điều kiện và năng lực. Đây là lúc cần chuyển trọng tâm từ “có chính sách” sang “đo được kết quả”.

Cần theo dõi không chỉ có bao nhiêu tỷ đồng được giải ngân, mà còn phải biết bao nhiêu DNNVV lần đầu tiếp cận được tín dụng; bao nhiêu doanh nghiệp không có tài sản lớn nhưng vẫn vay được nhờ dòng tiền; vốn đi vào bao nhiêu dự án công nghệ, xuất khẩu, chế biến - chế tạo, kinh tế số và chuyển đổi xanh; mỗi đồng tín dụng tạo thêm bao nhiêu doanh thu, việc làm và năng lực sản xuất.

Bởi cuối cùng, mục tiêu của chương trình không phải là làm cho bảng cân đối của ngân hàng lớn hơn. Mục tiêu là làm cho năng lực sản xuất của nền kinh tế lớn hơn.

Những chương trình tín dụng trước đây đã cho thấy khả năng dẫn vốn theo mục tiêu. Đến cuối tháng 6/2026, chương trình tín dụng đối với lĩnh vực nông, lâm, thủy sản có doanh số giải ngân lũy kế khoảng 225.577 tỷ đồng, đạt 122% quy mô chương trình, với hơn 83.000 lượt khách hàng được giải ngân. Chương trình cho vay liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long cũng đạt khoảng 4.400 tỷ đồng.

Những kết quả này cho thấy khi tín dụng được thiết kế theo đúng chuỗi giá trị và đúng nhu cầu thực tế, vốn ngân hàng có thể trở thành lực kéo mạnh cho tăng trưởng.

Chương trình mới dành cho DNNVV và các động lực tăng trưởng vì thế cần được nhìn rộng hơn một gói tín dụng ưu đãi. Đó là phép thử đối với khả năng chuyển hóa chính sách tiền tệ thành năng lực sản xuất thực tế.

Nếu tháo được nút thắt tài sản bảo đảm, số hóa được thẩm định, chia sẻ được rủi ro và minh bạch được giá vốn, hàng trăm nghìn DNNVV sẽ có thêm cơ hội mở rộng đầu tư, tham gia chuỗi cung ứng, chuyển đổi công nghệ và tiến sâu hơn vào thị trường quốc tế. Khi ấy, tín dụng không chỉ “đi theo” tăng trưởng, tín dụng sẽ trở thành một trong những lực đẩy tạo ra tăng trưởng. Và đó mới là ý nghĩa sâu nhất của chương trình tín dụng mới trong hành trình hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số./.