Môi giới hụt thu, tự doanh mất lợi thế

Bức tranh kinh doanh của ngành chứng khoán trong quý III/2026 kém tích cực hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Theo báo cáo cập nhật ngành chứng khoán quý III/2026 của TCBS Research, giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên trên cả ba sàn đạt 18.626 tỷ đồng, giảm 22,7% so với quý II và giảm tới 57,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó, thanh khoản thị trường tiếp tục suy yếu qua từng tháng. Giá trị giao dịch bình quân phiên trong tháng 7 đạt 19.351 tỷ đồng, giảm còn 18.682 tỷ đồng trong tháng 8 và 17.737 tỷ đồng trong tháng 9. Sang tháng 10, con số này tiếp tục lùi về 17.186 tỷ đồng.

Diễn biến này tác động trực tiếp đến một trong những nguồn thu truyền thống của các công ty chứng khoán là môi giới. Trong quý III, doanh thu môi giới và lưu ký toàn ngành chỉ đạt 3.130 tỷ đồng, giảm 56,9% so với cùng kỳ và giảm 19,3% so với quý trước.

Mức sụt giảm doanh thu môi giới gần tương đương với tốc độ đi xuống của thanh khoản thị trường. Điều này cho thấy hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán vẫn phụ thuộc đáng kể vào mức độ sôi động của dòng tiền trên thị trường.

Không chỉ hụt thu, hiệu quả của mảng môi giới cũng bị bào mòn bởi cạnh tranh phí. Trong quý III, chi phí nghiệp vụ môi giới và lưu ký lên tới 2.968 tỷ đồng, khiến lợi nhuận gộp của mảng này chỉ còn khoảng 162 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với mức 442 tỷ đồng của quý trước.

Công ty cổ phần Chứng khoán VPS (VPS), Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn (SSI) và Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) là ba doanh nghiệp có doanh thu môi giới và lưu ký lớn nhất trong quý, lần lượt đạt 494 tỷ đồng, 366 tỷ đồng và 220 tỷ đồng. Tuy nhiên, ngay cả những đơn vị có quy mô môi giới lớn cũng không tránh khỏi sức ép từ thị trường. Doanh thu môi giới của VPS giảm 67,8% so với cùng kỳ, SSI giảm 60,9%, trong khi Công ty cổ phần Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HCM) giảm 69,4%.

Một nguồn thu khác cũng chịu biến động mạnh là hoạt động tự doanh. Trong quý III, doanh thu tự doanh toàn ngành đạt 16.595 tỷ đồng, giảm 11,6% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, mức độ suy giảm của lợi nhuận còn lớn hơn nhiều.

Cụ thể, lợi nhuận gộp tự doanh chỉ đạt 6.472 tỷ đồng, giảm 51,3% so với cùng kỳ và giảm 20,9% so với quý trước. Nguyên nhân chủ yếu đến từ khoản lỗ tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL) gia tăng. Riêng quý III, lỗ FVTPL lên tới 9.499 tỷ đồng, tăng 40,6% so với quý trước.

Điều này cho thấy doanh thu tự doanh không đồng nghĩa với lợi nhuận thực tế. Các công ty chứng khoán có thể ghi nhận doanh thu lớn từ danh mục tài sản tài chính nhưng kết quả cuối cùng vẫn bị ảnh hưởng đáng kể bởi khoản lỗ bán và đánh giá lại tài sản.

Công ty cổ phần Chứng khoán VIX (VIX) là một ví dụ đáng chú ý. Doanh nghiệp ghi nhận lỗ gộp tự doanh 67 tỷ đồng trong quý III, trái ngược với khoản lãi 2.767 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế của công ty giảm 92,9%.

Trong khi đó, VPS và Công ty cổ phần Chứng khoán VNDirect (VND) cũng ghi nhận lợi nhuận sau thuế giảm lần lượt 64,6% và 64,5% so với cùng kỳ. Tại VND, lợi nhuận tự doanh giảm 54,4%, còn doanh thu môi giới giảm 69,1%.

Tính chung 81 công ty chứng khoán được TCBS thống kê, lợi nhuận sau thuế quý III đạt 8.602 tỷ đồng, giảm 43,1% so với cùng kỳ và giảm 25,3% so với quý trước. Có 20 công ty báo lỗ, trong khi chỉ 16 doanh nghiệp tăng trưởng lợi nhuận so với cùng kỳ.

VPS giảm gần 240 nhân sự, áp lực tối ưu bộ máy

Khi hai mảng kinh doanh quan trọng là môi giới và tự doanh cùng suy yếu, hiệu quả vận hành trở thành bài toán đáng chú ý đối với các công ty chứng khoán.

Số liệu trong báo cáo tài chính quý III/2026 cho thấy một số doanh nghiệp đã ghi nhận sự sụt giảm về quy mô lao động. Trong đó nổi bật nhất là VPS.

Tại ngày 30/9/2026, VPS có 1.635 nhân viên, giảm 238 người so với thời điểm cuối năm 2025, tương đương khoảng 12,7%. Đây là mức giảm đáng kể trong nhóm công ty chứng khoán có quy mô nhân sự lớn.

Cùng xu hướng, Công ty Chứng khoán MB (MBS) còn 602 nhân viên vào cuối tháng 9, giảm 19 người so với mức 621 người cuối năm trước. Công ty Chứng khoán BIDV (BSI) cũng ghi nhận 290 nhân viên, thấp hơn 5 người so với đầu năm theo số liệu đã đối chiếu.

Tuy nhiên, xu hướng không diễn ra đồng đều. Một số công ty vẫn tăng quy mô nhân sự, cho thấy quá trình điều chỉnh bộ máy có sự phân hóa giữa các doanh nghiệp, thay vì một làn sóng cắt giảm trên toàn ngành.