Đặt mục tiêu cao trong quan hệ đối tác chiến lược

Trong các cuộc làm việc cấp cao gần đây, hai bên đã nhất trí thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác kinh tế với mục tiêu cụ thể đưa dòng vốn đầu tư từ Nhật Bản vào Việt Nam đạt khoảng 5 tỷ USD mỗi năm, đồng thời nâng kim ngạch thương mại song phương lên 60 tỷ USD vào năm 2030. Nhật Bản hiện là một trong những đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam, không chỉ ở vai trò nhà đầu tư lớn mà còn là nguồn cung cấp ODA chủ lực và đối tác thương mại có tính ổn định cao. Thực tế những năm gần đây cho thấy, dòng vốn từ Nhật Bản vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực, trong khi thương mại hai chiều đã vượt mốc 50 tỷ USD, tạo nền tảng thuận lợi để hướng tới các mục tiêu cao hơn trong giai đoạn tới.

Điểm đáng chú ý là định hướng hợp tác lần này không dừng lại ở việc gia tăng quy mô vốn, mà tập trung vào nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư. Hai bên thống nhất ưu tiên các dự án công nghệ cao, gắn đầu tư với chuyển giao công nghệ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Hợp tác cũng được mở rộng sang các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ vũ trụ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, cũng như các ngành liên quan đến năng lượng và an ninh kinh tế. Đây là những lĩnh vực không chỉ tạo ra giá trị gia tăng cao mà còn có vai trò định hình vị thế của nền kinh tế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Định hướng này phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 50-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ thu hút FDI bằng mọi giá sang lựa chọn có chọn lọc, lấy hiệu quả, công nghệ và tính lan tỏa làm tiêu chí cốt lõi.

Tuy nhiên, một thực tế cần nhìn nhận thẳng thắn là khả năng hấp thụ và lan tỏa công nghệ của nền kinh tế Việt Nam vẫn còn hạn chế. Mặc dù Nhật Bản là nguồn FDI có chất lượng cao, nhưng mức độ liên kết giữa khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước chưa thực sự chặt chẽ, tỷ lệ nội địa hóa còn thấp và hiệu ứng lan tỏa công nghệ chưa đạt như kỳ vọng. Điều này dẫn đến nghịch lý: dòng vốn lớn nhưng giá trị gia tăng nội địa chưa tương xứng.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu 5 tỷ USD mỗi năm sẽ chỉ mang lại ý nghĩa thực chất khi đi kèm với việc nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ.

Gắn thu hút FDI với yêu cầu tự chủ kinh tế

Hợp tác Việt Nam – Nhật Bản hiện nay diễn ra trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn. Vì vậy, vấn đề không chỉ là thu hút vốn, mà còn là bảo đảm an ninh kinh tế và nâng cao tính tự chủ. Các lĩnh vực hợp tác như năng lượng, công nghệ cao và chuỗi cung ứng đều có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực chống chịu của nền kinh tế.

Điều này cũng phù hợp với định hướng tại Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021–2030, trong đó xác định rõ yêu cầu phát triển nhanh nhưng phải bền vững, gắn tăng trưởng với bảo đảm độc lập, tự chủ của nền kinh tế.

Mục tiêu 5 tỷ USD mỗi năm đặt ra yêu cầu thay đổi căn bản trong tư duy thu hút đầu tư. Trong giai đoạn trước, việc mở rộng cửa để thu hút tối đa dòng vốn là cần thiết. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, vấn đề không còn là thu hút bao nhiêu, mà là thu hút như thế nào.

Nền kinh tế không thể tiếp tục dựa vào lợi thế chi phí thấp hay ưu đãi thuế để cạnh tranh, mà cần chuyển sang lựa chọn những dòng vốn có giá trị gia tăng cao, có khả năng lan tỏa công nghệ và đóng góp vào năng lực nội tại. Đây không chỉ là yêu cầu kinh tế, mà còn là yêu cầu chiến lược trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Mục tiêu đưa đầu tư của Nhật Bản đạt 5 tỷ USD mỗi năm là bước tiến quan trọng trong quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Tuy nhiên, giá trị thực của dòng vốn này không nằm ở quy mô, mà ở khả năng tạo ra chuyển biến về chất lượng tăng trưởng và năng lực tự chủ của nền kinh tế. Khi yêu cầu phát triển đã thay đổi, cách tiếp cận thu hút đầu tư cũng cần được điều chỉnh tương ứng, để bảo đảm rằng mỗi đồng vốn vào Việt Nam không chỉ tạo ra tăng trưởng trước mắt, mà còn góp phần định hình tương lai dài hạn của nền kinh tế.