Trang trại cam “Thiên Sơn” của ông Trịnh Xuân Giáo tại xóm Đồng Trung, xã Đồng Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An mỗi năm mang về lợi nhuận hơn 13 tỷ đồng nhờ ghi tên “Cam Xã Đoài”

 

Làng Xã Đoài thuộc xã Nghi Diên, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Theo cứ liệu lịch sử, cam Xã Đoài có nguồn gốc từ châu Phi, được người Pháp mang đến làng Xã Đoài vào đầu thế kỷ 19 và đã tạo nên một thương hiệu cam nổi tiếng cho đến ngày nay. Điều kỳ lạ là, giống cam này chỉ thích ứng với thổ nhưỡng của làng  Xã Đoài (có diện tích tự nhiên chỉ vài cây số vuông). Khi đem giống đến trồng ở làng bên cạnh và các vùng khác, không hiểu sao đều bị thất bại. Cam Xã Đoài với hương vị ngọt dịu, thơm, ăn xong trên môi còn dính chút mật như mật ong, nên có sức quyến rũ kỳ lạ. 

Lịch sử xã Nghi Diên ghi: “Thấy quả ngon, người dân biết là giống cam quý nên nhân ra trồng. Thời ấy, một vị vua triều Nguyễn sành ăn hoa quả truyền các thần dân ai có của ngon vật lạ thì mang đến dâng để lấy thưởng. Các loại hoa quả nổi tiếng trong nước được tụ kinh. Cụ Cửu Đậu người Xã Đoài hay tin cũng mang tiến vua một cành cam 5 quả. Khi quần thần bổ cam ra, vua vừa nếm thử đã giật mình vì hương vị quá đặc biệt của nó. Lập tức, vua cho gọi ông cụ vào hỏi han rồi ban cho hàm cửu phẩm và tôn cam Xã Đoài lên hàng thượng đẳng của các loài cam”.

 

Để đưa ra giá bán 75.000đồng/kg, chủ trang trại cam Thiên Sơn không bán cam tại nơi thu hoạch mà chở về TP Vinh “phân phối” cho các đại lý.

 

Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, Cam Xã Đoài với thời gian tồn tại ở vùng đất này hơn 2 thế kỷ, theo quy luật, nó cũng bị thoái hóa gen và chịu sức ép về chất đất. Vì thế, các vườn cam ở Xã Đoài cũng bị lão hóa, thu hẹp. Nhiều chuyên gia cây trồng từ Mỹ, Úc đến đây tìm hiểu cũng tỏ ra tiếc nuối khi các phương án bảo tồn chưa phát huy tác dụng.

Ông Phan Công Hưởng, nguyên Phó chủ tịch UBND xã Nghi Diên, cho biết: Năm 1974, xã Nghi Diên có gần 60 ha cam, là mặt hàng có giá trị kinh tế lớn, xuất khẩu đi nhiều nước. Năm 2001, đề án Nghiên cứu ứng dụng công nghệ vi ghép để chọn giống cam sạch bệnh, do Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật công nghiệp Nghệ An thực hiện, với mục tiêu bảo tồn gien quý của cam Xã Đoài. Theo đề án, dự kiến đến năm 2015 xã Nghi Diên sẽ phục hồi được 50 ha cam Xã Đoài… Đề án không thành vì người dân sợ cam không thích ứng được với đồng ruộng. Năm 2015, diện tích Cam Xã Đoài chỉ còn 6 ha, trong đó, chỉ khoảng 3 ha cho quả ngon.

Sợ mất giống cam quý, ông Hưởng mang 10 gốc “gửi” Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp bắc Trung bộ nhờ bảo tồn. Đến năm 2012, ông đem 200 gốc ghép được từ 10 cây cam quý được gửi tại Viện về trồng thử nghiệm trên 3 sào đất ruộng tại cánh đồng Chăm. Ông Hưởng mừng rơi nước mắt khi những quả cam bói đầu mùa chất lượng y như những cây cam mẹ đã ra đời.  Giá bán mỗi quả cam Xã Đoài tại vườn vào dịp Tết là 100 ngàn đồng...

 

Rất nhiều tiểu thương bán “Cam Yên Thành” nhưng vẫn giới thiệu là “Cam Xã Đoài”

 

Vài năm trở lại đây, cứ vào dịp gần Tết, từ TP Vinh đến các chợ quê huyện Yên Thành, tiểu thương bày la liệt những mẹt cam với lời giới thiệu “Cam Xã Đoài”. Nghi ngờ về nguồn gốc, phóng viên Tạp chí Hướng nghiệp và Hòa nhập (hoanhap.vn) đã tìm về địa chỉ được ghi trên các thùng cam. Không khó khăn lắm khi chúng tôi tìm đến trang trại cam Thiên Sơn do ông Trịnh Xuân Giáo và ông Phạm Công Hải làm chủ và trại cam “ông Bình” do gia đình ông Nguyễn Hữu Bình đầu tư tại xóm Đông Trung, xã Đồng Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Trong 3 chủ trang trại nói trên, ông Bình là người rất giỏi về kỹ thuật trồng cam bởi ông có thâm niên từ thời còn là công nhân ở Nông trường 3/2 Quỳ Hợp. Trang trại cam của ông Giáo khoảng 18 ha, được đầu tư từ năm 2014. Theo cam kết giữa ông Giáo, ông Hải và ông Bình, ông Giáo đầu tư toàn bộ chi phí, lợi nhuận được chia như sau: ông Giáo 50%, ông Hải trông coi trang trại, quản lý chăm sóc, thu hái, được hưởng 25% và ông Bình chịu trách nhiệm về kỹ thuật, được hưởng 25%.

 

Các chủ trang trại cần phải trả lại đúng thương hiệu “Cam Yên Thành”, phải thực hiện nghĩa vụ ngân sách đối với nhà nước và đóng góp vào mục tiêu phát triển Nông thôn mới cho các địa phương giao đất

 

Ông Bình cho biết, giống cam được mua ở nhiều nơi, có 1 số ít được ông Giáo nói là lấy từ Xã Đoài. Nhờ chất đất tốt, khí hậu phù hợp và kỹ thuật trồng, chăm sóc, nên trang trại cam Thiên Sơn đã cho quả ngọt ngay từ vụ thu hoạch đầu. Ông Bình cũng mua thêm 4 ha đất ở xã Đồng Thành để làm riêng. Từ khi đầu tư trang trại cho đến nay, các chủ trang trại chưa phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp do dự án này thuộc danh mục  khuyến khích. Mỗi năm, trang trại cam Thiên Sơn của ông Giáo thu về khoảng 13 tỷ đồng lãi ròng. Trang trại cam của ông Bình, năm 2011 thu về 450 triệu đồng lợi nhuận,  năm 2012 lãi 1,7 tỷ đồng, năm 2013 là 4,3 tỷ đồng, vụ cam năm 2014 lãi ròng 5 tỷ đồng.

Tuy nhiên, thay vì ghi trên bao bì ghi là “Cam Yên Thành”, ông Giáo lại đề là “Cam Xã Đoài” còn ông Bình thì ghi là “Trại cam Ông Bình Hói”. Theo đó, giá bán 1 ky cam của ông Bình tại trang trại là 45.000đồng. Vụ cam 2015 về trước, ông Giáo không bán cam tại trang trại mà cho xe chở về thẳng các điểm ở TP Vinh và xã Bảo Thành, bán với giá 75.000 đồng/kg. Sở dĩ ông giáo có giá bán cam Yên Thành cao hơn hẳn giá cam ông Bình là vì dòng chữ “Cam Xã Đoài”.

Mùa cam năm nay, do nguồn gốc cam bị dư luận phản ánh và có nhiều gia đình ở Đồng Thành và xã Minh Thành (Yên Thành Nghệ An) cũng trồng cam và thuê ông Bình tư vấn về kỹ thuật nên giá cam loại 1 vào thời điểm hiện nay của ông Giáo được rao bán tại Vinh là 50.000đồng/kg, tiểu thương bán lại là 60.000đồng/kg. Riêng giá cam tươi tại trang trại cam “Ông Bình Hói” vẫn giữ mức 45.000đồng/kg loại 1 và 30.000đồng/kg loại 2. 

Một chủ trại cam ở xã Minh Thành khẳng định: “Cam ngon là nhờ thổ nhưỡng, khí hậu và kỹ thuật trồng. Giống cam Xã Đoài làm gì còn đủ để cung cấp cho trang trại ông Giáo tới những 18ha? Nếu ông Giáo nói vậy thì hóa đơn mua giống cam Xã Đoài các năm đâu? Đó chỉ là một kiểu ăn cắp thương hiệu, lập lờ lừa dối khách hàng mà thôi. Thực chất, đây là sản phẩm Cam Yên Thành!”

Hỏi về quản lý, giám sát quy trình trồng, chăm sóc, thu hoạch “Cam Yên Thành” theo tiêu chuẩn Việt G.A.P, ông Nguyễn Vương Ngọc- Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Thành chia sẻ: “Khi triển khai quy trình là vậy, nhưng việc giám sát thực hiện quy trình thì chủ yếu là phó mặc cho các chủ trang trại. Sản phẩm nông nghiệp nói chung, trong đó có cây ăn quả, không thể tránh được sâu bệnh, do vậy việc phun thuốc trừ sâu, bệnh là chuyện phải làm. Vấn đề là người dân sử dụng thuốc trừ sâu có đúng liều lượng, hàm lượng và đúng thời điểm hay không”

Phải trả về đúng thương hiệu cho Cam Yên Thành- đó là đòi hỏi không chỉ của lãnh đạo và người dân huyện Yên Thành mà còn là quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng! Nếu còn có sự nhập nhèm thương hiệu nói trên thì người tiêu dung vẫn bị mất tiền oan do giá cam còn quá cao, người đang hưởng lợi chính là các chủ trang trại.