DIỄN ĐÀN LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH -XÃ HỘI 0243.200.3150 (HN) 0918.161.911 (TP HCM)
Diễn đàn Lao động - Thương binh - Xã hội

“Lỗ hổng” pháp lý đối với bệnh nhân tâm thần?

20/05/2019 | 08:07:40
HOANHAP.VN -Người có bệnh tâm thần chưa bị toà án tuyên bố mất hành vi năng lực dân sự vẫn đang sống chung cùng xã hội, cùng gia đình. Nếu khi bệnh bùng phát họ có thể gây thảm hoạ cho những người xung quanh và việc bắt giam hoặc cưỡng chế họ đi chữa bệnh là một việc được pháp luật cho phép. Nhưng cho đến tận bây giờ việc đưa họ đi chữa bệnh để tránh thảm hoạ có thể xảy ra và để đảm bảo sức khoẻ, tính mạng cho người bệnh vẫn chưa được pháp luật hướng dẫn cụ thể.

Không ít trường hợp hoặc là bệnh viện, hoặc là thân nhân người bệnh bị kiện tụng sau khi đã chữa trị ổn định cho người bệnh. Làm ơn được báo oán, làm phúc bị phải tội đó là thảm hoạ về đạo đức đang làm đau đầu những bác sĩ chăm sóc sức khoẻ tâm thần và thân nhân người bệnh. Đó còn là “ điểm mù” của luật pháp chưa thể minh oan cho những người có động cơ, mục đích tốt đối với người bệnh cũng như chưa thể phòng ngừa được người bị vu là tâm thần vô cớ?


 45 bệnh nhân tâm thần vô thừa nhận  cư trú vĩnh viễn tại Bệnh viện Chăm sóc Sức khoẻ Tâm thần Quảng Ninh chưa được toà án công bố mất hành vi năng lực dân sự và đương nhiên quyền giám hộ của Bệnh viện đối với những bệnh nhân này còn bỏ ngỏ?


Một trường hợp tại huyện An Dương, TP. Hải Phòng ông H. có vợ tên V. bị bệnh tâm thần phân liệt (có sổ lĩnh thuốc thường xuyên). Nhưng cho dù uống thuốc ngoại tuyến cũng chỉ là hình thức làm giảm tình trạng bệnh chứ không tránh khỏi bệnh tái phát theo chu kỳ. Rồi cái gì đến sẽ đến… cô V. phát bệnh sau khoảng 5 năm tương đối ổn định. V. thường tránh gặp mọi người, hay nói lảm nhảm khi đang nấu ăn. Tuy vậy, khi tiếp xúc với khách V. tỏ ra ăn nói rất khôn ngoan, lưu loát. Mỗi khi về đêm V. hay cầm mấy con dao gối đầu giường cùng con nhỏ, cô ta nói, dạo này hay có trộm rình mò…Nhiều lần ông H. động viên V. đi chữa bệnh liền bị V. la lối ầm ĩ “ ông định lừa tôi đi viện để ông đi lấy vợ khác à. Tôi có bị sao đâu? Đứa nào bảo tôi tâm thần tôi rạch miệng nó ra!”. Ông H. rất lo lắng. H. chạy đôn chạy đáo năn nỉ gia đình nhà vợ giúp sức cho cô V. đi bệnh viện điều trị tâm thần nhưng ai nấy đều từ chối. Sau này mới biết họ sợ ông H. “chạy” bệnh viện để tiêm thuốc ngớ ngẩn cho cô V. rồi lấy cớ đi kiếm vợ khác?!

Thôi thì nhờ đến công an địa phương vậy! Ông H. lại gặp phía công an, tất cả họ đều từ chối vì đây là trách nhiệm của gia đình chứ không liên quan đến họ. Cực chẳng đã ông H. đến bệnh viện tâm thần nhờ nhân viên bảo vệ đón xe tắc xi đến hỗ trợ đưa cô V. đi chữa bệnh. Sau khi chữa trị bệnh cho V. xong. Ông H. mừng rơn vì từ nay cha con ông không còn nỗi lo “ tính mạng nghìn cân treo sợi tóc” bởi đống dao cô V. đã bỏ ra khỏi giường ngủ. Nào ngờ cô V. và gia đình bên ngoại phát đơn kiện chồng đã “ thuê người bắt giữ” trái phép.

Vừa phải lao động kiếm tiền nuôi cô V. và các con, ông H. vừa phải lo “ chống chọi” với các cơ quan bảo vệ pháp luật. Cũng may ông H. nhờ được người “ dẻo mồm” thuyết phục cô V. rút đơn. Nghĩ rằng tình vợ chồng đã cạn bởi sự thách thức của luật pháp. Cực chẳng đã, ông H. lặng lẽ đưa đơn yêu cầu ly hôn với cô V. ra toà.

Một trường hợp khác, cô X. có chồng là B. Chồng cô thường hay mắc bệnh mất ngủ kinh niên. Sau một lần đi phụ hồ trong trời nắng như đổ lửa, về nhà anh B. tắm ngay và bị lên cơn co giật, nói lảm nhảm, hoang tưởng… rốt cuộc anh B. được điều trị nhưng bệnh viện chẩn đoán là anh bị tâm thần phân liệt và được phát sổ, lĩnh thuốc uống thường xuyên. Nhưng cũng chỉ được khoảng 5 năm ổn định anh B. lại gây sự đánh vợ con và đòi tự tử… Hợp tác với gia đình nhà chồng để đưa anh B. đi chữa bệnh nhiều lần cô X. bị từ chối chẳng là trước đó giữa vợ chồng cô X. với gia đình bên chồng có những tranh chấp, bất hoà. Cô X. sợ nguy hiểm đến con nên đã dắt con “ lánh nạn”. Rồi nghĩ tình vợ chồng cô X. lại đưa con trở về để tìm mọi cách thuyết từng thành viên gia đình nhà chồng hỗ trợ đưa anh B. đi chữa bệnh nhưng họ không chấp thuận. Cô X. đành phải nhờ tới nhân viên bảo vệ bệnh viện hỗ trợ đưa chồng lên tắc xi để tới bệnh viện điều trị. Nào ngờ sau khi ổn định, ra viện anh B. cùng gia đình nhà chồng đâm đơn kiện hình sự về hành vi “ bắt giữ người và chữa bệnh bắt buộc” của cô X. và bệnh viện.

Sau một hồi thụ lý của các cơ quan chức năng thì cô X. và bệnh viện được “ giải oan”. Đúng là làm ơn bị báo oán, sau lần đó, cô X. gạt nước mắt, đâm đơn ra toà yêu cầu giải quyết ly hôn với anh B. Nghe đâu một thời gian mấy năm sau anh B. lại phát bệnh và rời nhà đi mất tăm, mất tích…

Những câu chuyện đau lòng trên từ chỗ những cá nhân tầm thường vì thoả mãn cho động cơ đê hèn cùng với “ thảm hoạ về pháp lý” dẫn đến thảm hoạ về nhân đạo khiến vợ chồng lý tán, gia đình xáo trộn, người bệnh điêu đứng.


Chăm sóc bệnh nhân tâm thần vô thừa nhận là nữ giới hết sức phức tạp, tế nhị... Thử hỏi những bác sĩ có cái quyền giám hộ mơ hồ, bất đắc dĩ phải tự bảo vệ mình như thế nào nếu rủi ro về pháp luật xảy ra?


Việc xác định một người bị bệnh tâm thần là do tính chủ quan của những người sống xung quanh họ. Sau khi khám và chữa trị tại các bệnh viện để có kết luận người bệnh mắc chứng tâm thần thể loại gì cũng chỉ mang tính hành chính chuyên ngành chứ chưa phải tính pháp lý. Chỉ sau khi người bị nghi là tâm thần được thân nhân, người đại diện hoặc tổ chức liên quan yêu cầu giám định pháp y tâm thần và toà án tuyên bố tình trạng mất hành vi năng lực dân sự người đó mới bị hạn chế một số quyền và người đại diện, bảo hộ cho người đó mới được quyền thay mặt.

Được biết, ở một số nước phát triển thì việc quy định đưa người mắc bệnh tâm thần đi chữa trị cũng đều nằm trong “ điểm mù” của luật. Tuy nhiên như ở Mỹ, nếu một công dân thấy rằng tính mạng hoặc tài sản của mình có nguy cơ bị đe doạ mà thông báo lên cảnh sát. Ngay lập tức cảnh sát sẽ có quyền yêu cầu người có hành vi đe doạ đến tính mạng và tài sản của đương sự phải di dời ra xa trong một khoảng cách và thời gian tuỳ theo mức độ đe doạ tới đương sự một khoảng nhất định. Hoặc nếu chưa đủ mức phải di dời thì cảnh sát sẽ có biện pháp giám sát để đảm bảo chắc chắn rằng tình mạng và tài sản của đương sự không thể bị xâm phạm.

Ở nước ta hiện nay, một giả thiết được đặt ra cho tất cả các bệnh viện đang nuôi dưỡng và chữa bệnh cho người tâm thần vô thừa nhận: Nếu một bệnh nhân tâm thần vô thừa nhận đang sống trong các bệnh viện này có đơn hoặc thân nhân họ có đơn đại ý như : Mặc dù đối tượng bị bệnh tâm thần và đi lại tự do ngoài xã hội như mọi công dân khác chưa bị mất hành vi năng lực dân sự. Đối tượng không vi phạm gì đến trật tự an ninh khác. Đối tượng không có đơn xin chữa bệnh. Tuy nhiên người ta bắt buộc đối tượng phải chữa bệnh và không đáp ứng nhu cầu đi ra ngoài nơi cư trú…Vậy những tổ chức, cá nhân có liên quan đến đối tượng có vi phạm pháp luật gì không?
Trao đổi vấn đề này với Luật sư Vũ Long – Quảng Ninh, ông phân tích: “ Thông thường theo luật pháp nếu một người có biểu hiện tâm thần ( các trạng thái, hành vi tâm, sinh lý vượt quá mức bình thường – theo nhận định chủ quan của thân nhân họ) mà chưa đến mức vi phạm pháp luật về hành chính hay hình sự. Những người là thân nhân họ, đặc biệt là người đại diện đương nhiên ( cha, mẹ,vợ, chồng, con) thấy việc đưa họ đi khám và điều trị bệnh để ngăn ngừa hậu quả có thể xảy ra và đảm bảo tốt ngay cho sức khoẻ, tính mạng người bệnh là một việc làm rất tốt, rất nhân tính và được xã hội đồng tình. Trong trường hợp người bệnh chống đối, khước từ việc đi khám và chữa bệnh ( tâm lý này khá phổ biến đối với người có triệu chứng bệnh tâm thần) thì thân nhân, người đại đại diện, hoặc tổ chức có liên quan có quyền yêu cầu người bệnh đi giám định pháp y tâm thần và toà án tuyên bố tình trạng mất hành vi năng lực dân sự. Sau đó thân nhân, người đại diện của người bệnh mới được quyền đưa họ đi khám, chữa bệnh. Nhưng vẫn không có quyền cưỡng chế nếu họ không muốn đi.

Cho đến tận bây giờ vẫn chưa có quy định nào cho việc cưỡng chế, bắt buộc người tâm thần bị mất hành vi năng lực dân sự mà chưa vi phạm pháp luật đi chữa bệnh. Nhưng thực tế tất cả hàng trăm nghìn người đã điều trị bệnh tâm thần hầu hết đều do gia đình đưa họ đến bệnh viện một cách miễn cưỡng khi chưa được họ đồng ý. Và cũng trên thực tế có rất, rất ít vụ các đối tượng do bất đồng quyền lợi, quan điểm, do mâu thuẫn cá nhân khác lợi dụng “ điểm mù” của luật để tung đơn khiếu kiện nhau. Nếu đúng người được điều trị là tâm thần thì đây quả là sự khủng hoảng về đạo đức. Và vì sao trong thực tế rất ít khi thân nhân của người bệnh thực hiện đúng quy trình này vì liên quan đến danh dự người bệnh dẫn đến việc lợi bất cập hại khác ( người mắc bệnh tâm thần kể cả sau điều trị ổn định có tâm lý rất phức tạp, rất dễ bị tổn thương nên rất dễ có hành vi tự tử).

Luật sư Long phân tích thêm: Đại đa số bệnh nhân tâm thần đều rất khoẻ bột phát khi họ chống đối lại một hành vi nào đó nên việc người thân phải đưa họ đi là sự bắt buộc có khi phải buộc chân, buộc tay, ôm, giữ hoặc trùm chăn, trùm lưới… mà không thể chính quyền nào có quyền hỗ trợ. Tuy nhiên xét về góc độ điều tra thì không thể quy cho thân nhân họ hành vi bắt, giữ người trái phép được vì mục đích ở đây là giúp bệnh nhân đi chữa bệnh để phòng trách hậu quả khác xảy ra và cũng là để đảm bảo sức khoẻ, tính mạng cho người bệnh. Chỉ khi nào cơ quan điều tra thấy dấu hiệu hành vi vì một mục đích vi phạm pháp luật khác của đối tượng và người bị bắt giữ không hề mắc tâm thần trước và khi đó thì hành vi bắt buộc người bị nghi tâm thần đi chữa bệnh mới có thể cấu thành tội phạm.
Như vậy, bệnh nhân có triệu chứng rối loạn tâm thần là một loại bệnh của đối tượng chủ thể đặc biệt. Tuy vậy, cho đến nay chưa có hướng dẫn pháp luật nào cụ thể cho quy trình đưa đi – khám bệnh – chữa bệnh để đảm bảo chắc chắn rằng quyền lợi của người bệnh được hợp pháp không bị lợi dụng cho các vi phạm pháp luật khác.

Cần lên án những kẻ lợi dụng việc bắt buộc chữa bệnh để đưa người không bị tâm thần vào bệnh viện điều trị nhằm che đậy những vi phạm pháp luật khác. Càng lên án hơn những kẻ lợi dụng kẽ hở của luật pháp để kiện tụng, tố cáo những hành vi tốt nhằm mục đích giúp người bị bệnh tâm thần ổn định sức khoẻ và hoà nhập cộng đồng. Có thể nói những mâu thuẫn tầm thường từ phía thân nhân người bệnh, thậm chí động cơ, mục đích tống tiền lẫn nhau là một hành vi đê hèn, một “ thảm hoạ về đạo đức” bởi nó vô ơn, bạc nghĩa vô cùng. Nó là nguồn cơn gây ra các thảm hoạ nhân đạo khác đối với bệnh nhân tâm thần. Do vậy, Quốc hội, Chính phủ, nhất là Bộ Y tế nên cân nhắc ban hành các văn bản hướng dẫn về vấn đề trên.

Các tin khác

Mường Thanh tại Bắc Ninh bị xử phạt, có coi thường tính mạng người dân?

Mường Thanh tại Bắc Ninh bị xử phạt, có coi thường tính mạng người dân?

HOANHAP.VN - Đưa nhà, công trình vào hoạt động, sử dụng khi chưa tổ chức nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy, Khách sạn Mường Thanh Luxury Bắc Ninh bị xử phạt hành chính 80.000.000 VNĐ.

Khởi công dự án phố chuyên gia Galaxy Hải Sơn

Khởi công dự án phố chuyên gia Galaxy Hải Sơn

HOANHAP.VN - Sáng ngày 16/6/2019, tập đoàn Hải Sơn đã hợp tác cùng Thắng Lợi Group để khởi công dự án phố chuyên gia Galaxy Hải Sơn tọa lạc tại trung tâm cụm khu công nghiệp (KCN) cửa Tây TP.HCM.

4 bước cần thiết để lựa chọn nghề nghiệp phù hợp

4 bước cần thiết để lựa chọn nghề nghiệp phù hợp

HOANHAP.VN - Giữa hàng trăm lựa chọn khác nhau, bạn sẽ làm thế nào để xác định nghề nghiệp phù hợp nhất? Đừng lo lắng quá, mọi chuyện không đến nỗi bế tắc đâu. Chỉ cần dành thời gian suy nghĩ, phân tích đầy đủ, bạn hoàn toàn có thể làm chủ cuộc chơi. Hãy cùng tham khảo 4 bước...

"Dòng nước ngọt " từ các giải pháp thiết thực của Công ty nước mặt Sông Đuống

"Dòng nước ngọt " từ các giải pháp thiết thực của Công ty nước mặt Sông Đuống

HOANHAP.VN - Tận dụng ưu thế về điều kiện tự nhiên,cùng với các giải pháp thiết thực trong đầu tư, kiểm định các trang thiết bị, sự phối hợp đồng bộ với các nhà thầu trong xây dựng và vận hành, Nhà máy nước mặt Sông Đuống đã và đang nhận được những "dòng nước ngọt" bền vững, đó...

CƠ QUAN NGÔN LUẬN THUỘC HIỆP HỘI DOANH NGHIỆP CỦA THƯƠNG BINH VÀ NGƯỜI KHUYẾT TẬT VIỆT NAM

Tổng biên tập: Nguyễn Ngọc Quyết

Địa chỉ: Tầng 9 Toà nhà Công nghệ cao - số 4 Vũ Thạnh, Đống Đa, Hà Nội.

Điện thoại: 024.32003150 Fax: 024.32247585

Giấy phép hoạt động báo chí điện tử số 93/GP-BTTTT cấp ngày 6/3/2017