Như nhiều đô thị khác ở nước ta nằm bên các dòng sông, Hà Nội cũng có sông Hồng chảy qua. Sông Hồng là con sông lớn mang nặng phù sa, chảy từ thượng nguồn phương Bắc đổ về, có thủy văn khắc nghiệt, nên từ xa xưa, người dân Thăng Long đã biết đắp đê bao để khỏi bị nước sông vào mùa mưa ở đầu nguồn đổ về gây lũ lụt tàn phá nhà cửa, mùa màng… Trải qua nhiều thế kỷ xây đắp, đê sông Hồng trở nên vững chãi, dài rộng, sừng sững ngăn cách thành phố - trong đê với vùng đất bãi ngoài đê như ngày nay. Do có vị trí đặc biệt, nên sông Hồng ảnh hưởng rất lớn đến quá trình hình thành và phát triển của Hà Nội, tạo nên những nét đặc trưng riêng về cấu trúc đô thị, phân bố dân cư và cả về bản sắc văn hóa, trong đó có cư dân sống ngoài đê, mà ta thường hay gọi là dân đất bãi.
